(۵۶۳۶) سوال: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «إن الله جميل يحب الجمال»: (الله زیبا است و زیبایی را دوست دارد) همچنین در حدیث دیگری با این مفهوم می‌‌فرماید: «إن الله جَلَّ‌جَلَالُهُ يحب أن يرى أثر نعمته على عبده»: (الله دوست دارد که اثر نعمتش را بر بنده‌‌ی‌ خویش ببیند) و من سیره‌ی برخی از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم را خواندم و از زهد و ورع آن‌ها آموختم  همچنین از ساده‌زیستی‌شان در خوراک و پوشاک، با اینکه ثروتمند بودند و اموال زیادی داشتند، تا جایی که عبدالرحمن بن عوف از لباس‌هایی می‌پوشید که شبیه لباس‌های کودکان و غلامانش بود که نزد او کار می‌کردند. سؤال این است: آیا در این امر چیزی وجود دارد که با مفاهیم دو حدیث پیشین تعارض داشته باشد؟ آیا بر شخص ثروتمند لازم است که ظاهرش متناسب با وضعیت مالی‌اش باشد؟ یا اینکه می‌تواند در چارچوب شرع اسلامی، بدون اسراف و خودنمایی، هر آنچه خواست بپوشد، در آن سکونت گزیند و آن را بخورد؟ معنای امر به بازگو کردن نعمت‌ها در این آیه‌ی کریمه چیست؟ {وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ}[الضحی: ۱۱]: (و نعمت‌‌های پروردگارت را بازگو کن)؟

جواب:

حدیث اول: «إن الله جميل يحب الجمال»: (الله زیبا است و زیبایی را دوست دارد) رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند وقتی مردم گفتند: مرد دوست دارد که کفشش خوب باشد و لباسش زیبا باشد، لذا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «إن الله جميل يحب الجمال»[۱] یعنی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ زیبایی در پوشش، کفش، لباس‌، دستمال سر، عبا و پوشش‌های دیگر را دوست دارد؛ زیرا این‌ها از آثار نعمت‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نشان می‌دهند. این با حدیثی که ذکر شد موافق است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اگر نعمتی به بنده عطا کند، دوست دارد آثار آن نعمت را بر او ببیند.[۲] و اثر نعمت بر اساس نوع نعمت است؛ بنابراین نعمت مال اثرش این است که انسان بیشتر صدقه دهد و به دیگران کمک کند، همچنین باید از لباس‌هایی که مناسب موقعیت او است استفاده کند، حتی برخی از علما گفته‌اند: مرد ثروتمند اگر لباس فقرا را بپوشد، این لباس از نوع لباس شهرت به حساب می‌آید. اما ممکن است نیاز یا مصلحت ایجاب کند که فرد در محیطی فقیر زندگی کند و بخواهد مانند آن‌ها لباس بپوشد تا دل‌هایشان شکسته نشود؛ در این صورت ممکن است بر اساس نیت خود پاداش بگیرد و اجر او بر اساس نیتش باشد. اما فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ}[الضحی: ۱۱]: (و نعمت‌‌های پروردگارت را بازگو کن) لذا مقصود این است که انسان نعمت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بازگو کند تا فضل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر خود را نشان دهد و اینکه آنچه از این نعمت به دست آمده، با قدرت و توان خودش نبوده، بلکه به فضل و بخشش الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بوده است. بازگو کردن نعمت به دو صورت انجام می‌شود: از طریق گفتار: مانند اینکه در یک موقعیت خاص به مردم بگوید: الله به من مال عطا کرد در حالی که فقیر بودم یا الله به من فرزند داد، در حالی که تنها بودم یا الله مرا هدایت کرد، در حالی که در گمراهی بودم و مانند این‌ها.

از طریق عمل: یعنی کاری انجام دهد که نشان‌دهنده‌ی این نعمت باشد؛ اگر عالم باشد، مردم را آموزش دهد، اگر ثروتمند باشد، به مردم با مالش کمک کند و اگر نیرومند باشد، با دفع آزارها از مردم بر حسب آن حالت به آن‌ها نفع برساند.

اما آنچه درباره‌ی برخی از صحابه ذکر شد که در زندگی ساده بودند، این به دلیل تواضع بوده است تا دل کسانی که اطرافشان بودند، نشکند؛ زیرا ممکن بود آن‌ها نتوانند مانند صحابه لباس بپوشند یا مانند آن‌ها غذا بخورند. انسان در این امور، مصلحت‌ها را در نظر می‌گیرد.

[۱] مسلم: کتاب الإیمان، باب تحریم الکبر و بیانه، شماره­ی (۹۱).

[۲]  ترمذی: کتاب الأدب، باب ما جاء أن الله تعالی یحب أن یری أثر نعمته علی عبده، شماره­ی (۲۸۱۹).