(۵۵۱۵) سوال: پدرم مغازه دار است و از لحاظ مادی، وضع خوبی دارد. اما در رفع نیازهای ما بخل به خرج می‌دهد. هر وقت از او پولی بخواهم تا با آن چیزی را که لازم دارم بخرم، خودداری می‌کند. پس مجبور می‌شوم که بدون اطلاع او از صندوق مغازه پول بردارم. آیا این سرقت محسوب می‌شود یا خیر؟ همچنین آیا او که از دادن پول خودداری کرده و در برآورده کردن احتیاجات ما کوتاهی می‌کند، تا جایی که سبب شده من بدون اطلاع او از صندوق مغازه پول بردارم، گناه‌کار است؟

جواب:

این سوال دو قسمت دارد:

قسمت اول: پدر از دادن نفقه‌ای که بر او واجب است، سر باز می‌زند: این برای او حرام است؛ زیرا بر پدر واجب است که نفقه‌ی فرزندش را بدهد؛ به دلیل این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ} [بقره: ۲۳۳]: (و مادران، نوزادان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند. این برای کسی است که می‌خواهد شیرخوارگی را کامل کند، و بر پدر واجب است که غذا و لباس آنان را به طور شایسته مهیا کنند). در اینجا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ غذای مادران و لباس آنان را بر پدر واجب کرده به خاطر اینکه بچه را شیر دهند؛ زیرا این به عنوان انفاق بر بچه به حساب می‌آید. بر این اساس بر پدرت واجب است که تقوای الهی پیشه کرده و الله را به خاطر مالی که به او داده، شکر نماید و یکی از راه‌های شکر الله به خاطر مال، این است که آن مال را در مواردی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر شخص واجب کرده، مثل زکات و نفقه و غیره صرف نماید و برای پدرت جایز نیست که در پرداخت نفقه‌ای که بر او واجب است، بخل بورزد.

قسمت دوم: به نسبت برداشت تو از صندوق مغازه: جایز است به اندازه‌ای که کفایتت می‌کند، بدون اسراف و به صورتی شایسته، برداری؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زن ابوسفیان اجازه داد تا از اموال شوهرش به اندازه‌ای که کفایت خود و بچه‌هایش باشد، بردارد. ما نیز همین را در مورد هر شخصی می‌گوییم که نفقه بر او واجب است، ولی بخل به خرج داده و به اندازه‌ای که باید پرداخت کند، نمی‌کند. در این صورت هر کسی که نفقه شامل او می‌شود می‌تواند به اندازه‌ی نفقه‌اش از مال این شخص بردارد، اما باید به صورتی شایسته باشد، چنان که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند، به طوری که بیشتر از آنچه نیاز دارد، نباشد.