(۴۸۹۷) سوال: عصبه چه کسانی هستند؟

جواب:

به هرکس که به صورت غیرتقدیری ارث ببرد عصبه می‌گویند. در حالت کلی ورثه به دو قسمت تقسیم می‌شوند:

قسمت اولی که سهم الارث  برای آنها تعیین شده است مانند  همسران و والدین و دختران و نوه‌های پسری دختر و خواهران تنی و خواهران  پدری و خواهران مادری.

و قسمت دومی که سهمی برای آنها تعیین نشده است. کسانی که سهم برای آنها تعیین شده را اصحاب فروض و کسانی که سهم برای آنها تعیین نشده را عصبه می‌نامد. پس عاصب کسی است که به صورت غیرتقدیری ارث می‌برد و حکمش بدین صورت است که اگر تنها او وارث بود که تمام ارثیه به او می‌رسد و اگر کسی از اصحاب فرض هم جزو ورثه بود، آنچه از سهم صاحب فرض باقی می‌ماند به او خواهد رسید. مثال این امر برادر تنی است. اگر کسی بمیرد و به جز یک برادر تنی هیچ وارث دیگری نداشته باشد، تمام ماترک او به این برادر تنی خواهد رسید. اگر کسی بمیرد و تنها یک دختر و یک برادر تنی داشته باشد، نصف اموال به دختر او و باقی آن به برادر تنی وی خواهد رسید. یا مثلا اگر کسی بمیرد و یک خواهر تنی و یک همسر و یک برادر پدری داشته باشد، نصف ماترک وی به همسر و نصف دیگر آن به خواهر تنی وی خواهد رسید و چیزی به برادر ناتنی تعلق نخواهد گرفت و این حکم عاصب است و عاصب به وارثی اطلاق می‌گردد که به صورت غیر تقدیری ارث به او تعلق می‌گیرد.

و باید اشاره کرد که هیچ یک از منسوبین مونث ارثی از متوفی نخواهد برد مگر اینکه خواهر تنی یا ناتنی باشد. اگر فردی فوت کند و یک عمه و یک عمو داشته باشد، تمام اموال او به عمویش خواهد رسید و چیزی به عمه تعلق نخواهد گرفت. یا اگر برای مثال متوفی یک برادرزاده پسر و دختر داشت، دختر برادر همراه با برادرش ارث نخواهد برد، زیرا از منسوبین تنها منسوبین مذکر ارث خواهند برد.