شنبه 8 ربیع‌الثانی 1448
۲۸ شهریور ۱۴۰۵
19 سپتامبر 2026

(۴۸۵۸) برادرم در وصیت‌نامه‌اش هدیه مرا قرض خوانده؛ آیا گرفتن آن از ارث همسرش درست بود؟

(۴۸۵۸) سوال: برادری داشتم که از شهر پدریمان به قصد دیدارم نزد من که در شهری دیگر بودم آمد. مبلغی پول برای کمک و مساعدت به او دادم و در واقع نیتم قرض نبود و هرگز این پول را از او طلب نکردم و او نیز این را می‌دانست و پول را گرفت و به شهرمان که خودش و خانوادمان در آن زندگی می‌کردند بازگشت. با پولی که به او دادم ازدواج کردم و بعد از مدتی زندگی با همسرش از او جدا شد. پس از این جدایی برادرم وصیتی نوشت و در آن وصیت به مبلغی که به او داده بودم به عنوان قرض و دینی بر گردن خود اشاره کرده بود و چند شاهد هم بر آن شهادت داده بودند. برادرم مدتی پس از این وصیت زندگی کرد و پس از آن فوت کرد. وقتی پس از وفات او به شهرمان بازگشتم از این وصیت آگاه شدم و همسرش از من خواست که سهم او را از ماترک مشخص کنم، و من هم وصیت برادرم را از او مطالبه کردم، منظورم همان مبلغی هست که از بابت نیکی به برادرم به او داده بودم، همسر برادرم به وصیت شوهرش عمل کرد و آن دین را به من داد و من هم تمام و کمال از او تحویل گرفتم، و سهمش را از ارث به او دادم، حال آیا این کار من درست بوده است؟ زیرا میترسم این کار برادرم از جهت ضرر رساندن به همسر سابقش بوده باشد.

جواب:

چون پولت را به عنوان مساعدت و کمک به برادرت (و نه قرض) بخشیده‌ای و نیز به همین عنوان از تو اخذ کرده است، پس تو هیچ دینی بر گردن او ندارد، بنابراین وصیت او ملغی است زیرا هیچ حقی بر گردن او نداری و آنچه به آن اشاره کردی که می‌ترسی ضرری متوجهی این زن گردد کاملا صحیح است و به نظر من بهتر است آنچه از این زن گرفته‌ای را به او پس دهی و دین را از گردن خود ساقط کنی، این کار بهتر است و در آن احتیاط بیشتری است و چنان که پیدا است الحمدلله وضع مالی خوبی داری و احتیاجی به این پول نداری و حتی اگر به این پول هم احتیاج داشتی هم باز بهتر بود آن را به او پس بدهی.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل:كان لي أخ وأتى إلى بقصد الزيارة، لأني كنت أشتغل في مدينة غير التي نحن فيها وعائلتنا، وأعطيته مبلغا من المال على سبيل المساعدة، ولم أكن أقصد أنه قرض ولم أطالبه به في يوم من الأيام، وهو كان يعرف ذلك، وأخذ المال، وعاد إلى بلدتنا، حيث يقوم هو وأهلنا، واستعان بهذا المبلغ على زواجه، وعاشت زوجته معه مدة من الزمن، وفيما بعد نَشَزَت الزوجة بعد أن حصل بينهما خلاف، وبعد ذلك كتب أخي وصية، ومن ضمنها ذلك المبلغ كدين عليه لي، وأشهد على ذلك شهودا، وعاش بعد ذلك مدة من الزمن، ثم توفاه الله، ولما عدت بعد وفاة أخي أبلغت بالوصية، وطالبتني زوجته بإبراز حصتها من التركة، وطالبتها بالوصية التي أوصى بها لي أخي، وهو المبلغ الذي سبق إعطائي إياه على سبيل الإحسان، وفعلا قامت بتسليم نصيبها من الوصية من الدين الذي أوصى به أخي، واستوفيته منها، واقتسمت حصتها من التركة بعد ذلك، فهل يجوز لي هذا التصرف، مع أنني أخشى أن يكون الدافع لأخي لكتابة هذه الوصية هو الإضرار بزوجته الناشز؟

فأجاب رحمه الله تعالى: ما دمت قد بذلت مالك السابق على أنه مساعدة، ومعاونة لأخيك، وهو قبضه على هذا الوجه، فإنه لا شيء لك عليه في ذمته، وعلى هذا فالوصية به لاغية، لأنه لا حق لك عليه، وما ذكرت من خوف الإضرار بهذه المرأة التي نشزت عنه، وأتعبته فهو وارد، والذي أرى أن ترُدَّ ما أخذت من المرأة إليها إبراء لذمتك، وإبراء لما يخاف من وصية أخيك عليه، وهذا أولى وأحوط، والذي يظهر أن حالك -والحمد الله – ميسورة، وأنك لست في حاجة إلى هذا المال، بل ولو كنت في حاجة إلى هذا المال، فإني أرى أن ترد إلى المرأة ما أخذت منها.

مطالب مرتبط:

(۴۸۵۰) آیا وصیت برای وارث جایز است؟

وصیت وارث کاملا باطل و غیر صحیح است و عمل به آن جایز نیست و کسانی که اسم آنها در وصیت نیامده است باید آن را باطل کنند..

ادامه مطلب …

(۴۸۴۹) چرا اسلام وصیت برای وارث را منع کرده است؟

علت این است که وصیت کردن برای وارث تعدی از حدود الهی است و خداوند تعالی برای فرائض و مواریث حدود تعیین فرموده‌اند...

ادامه مطلب …

(۴۸۶۰) آیا آوردن خاک، سنگ یا آب از اماکن مقدس برای دیگران لازم است؟

این درخواست‌هایی که از تو شده ابدا لازم الاجرا نیستند و باید درخواست آنها را رد کنی و بهتر است به جای این امور، در مشاعر برای آنها دعا کنی که این برای دنیا و آخرتشان بهتر است و اولی‌تر و مفیدتر است....

ادامه مطلب …

(۴۸۶۸) حکم اختصاص دادن تمام دارایی پدر به یک فرزند در زمان حیات

بر این پدر حلال نیست که ماترک خود را به نام فرزند بزرگش انتقال دهد و در واقع هیچ چیز دیگری را نباید بدون برادران دیگر به این برادر بزرگ ببخشد. ...

ادامه مطلب …

(۴۸۶۶) حکم شرعی وصیت مادر به دختر معلول و اثر آن بر سایر وراث

اگر به فرزندان دختر و پسرش وصیت می‌کرد که به این دختر معلول رحم کنند و از او مراقبت نمایند و در نفقه و خرج و مخارج او کوتاهی نکنند، اینگونه بسیار بهتر بود...

ادامه مطلب …

(۴۸۵۹) حکم کسی که وصیت می‌کند پس از مرگش در فلان جا دفن شود چیست؟

اگر با نیتی غیر از این نیات حرام وصیت کرده بود، مثلا وصیت کرده بود که در شهری که در آن زندگی می‌کند دفن شود در این حالت عمل به وصیت او مشکلی ندارد. البته به شرطی که امکان آن موجود باشد و هزینه آن سنگین نباشد....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه