(۴۸۵۴) سوال: شخصی فوت کرد و از او پنج فرزند به جای ماند. سه دختر، یک پسر و یک دختر از همسر دیگر. برای همه آنها ارثیه به جا گذاشته است. اما یک سوم ارثش را به نام پسر و آن دخترش زده است. سن آن دو از پنج سال تجاوز نمی‌کند و این مال هم نزد برادرزاده وی به امانت سپرده شده است. یکی از فرزندان بزرگ این مرد وصیت را نقض کرده ادعا می‌کند که به استناد حدیثی از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   که می‌فرماید:«إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث» «خداوند به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد» این وصیت غیر شرعی است. آنها نیز از یکی از علما نزدیک خودشان سوال پرسیده‌اند و او گفته است که مال باید نزد برادرزاده متوفی بماند تا کودکان به سن رشد برسند. اما عالم دیگری گفته است باید این وصیت ملغی شده و این یک سوم به باقی ماترک اضافه شود و به عبارت دیگر در میان تمامی وراث توزیع گردد. حکم شرعی این مساله چیست و معنای حدیث شریف ” فلا وصیة لوارث” چیست؟

جواب:

این وصیت صحیح نیست و باطل است زیر خداوند متعال می‌فرماید:{ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًۭا ۚ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًۭا }{پدران‌تان و فرزندان‌تان کدام یک برای شما سودمندترند. (این احکام) فریضه‌ای (معین و مقرر شده) از جانب الله است و بی‌گمان الله دانای حکیم است.}(نساء:١١) و اینگونه آیه اصول و فروع میراث تمام شد. در این آیه به سوال ایشان هم اشاره شده است. خداوند تعالی ارثیه فرزندان را تعیین فرموده است و جایز نیست که ما از حد و مرزی که خداوند برای ما تعیین فرموده است پا فراتر نهیم و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   نیز به این امر تاکید کرده و فرموده است:«إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث» «خداوند به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد».

پس این وصیتی که پدر برای بچه های کوچک بدون بچه‌های بزرگتر انجام داده کاملا باطل و حرام است. بله اگر اثبات شد که این مال به طریق دیگری غیر از پدر به این دو کودک رسیده، مثلا به آنها هدیه داده شده است و از پدر به آنها ارثیه نرسیده است، در این حالت به آنها تعلق دارد. اما اگر وصیتی از جانبی پدر است قطعا باطل است و سایر وراث می‌توانند آن را باطل کنند این مال را به ترکه بازگردانند تا بر حسب آنچه در کتاب خدا آمده میان وراث تقسیم گردد.

اما من در این مساله صلاح را در این می‌بینم که وصیت پدر اجرا گردد، مخصوصا اینکه این دو برادر بسیار کوچک و یتیم و محل ترحم هستند و خداوند متعال هم بسیار به محبت به ایتام توصیه نموده است. پس چه بهتر که بقیه وراث به این وصیت پدر عمل کنند که هم نیکی به حق والدین است (چون او به نیتش می‌رسد) و هم احسان و نیکی در حق این ایتام است.