(۴۸۴۰) سوال: پسران و دخترانی دارم. به آنها مبالغی پول هدیه دادم اما نه به تساوی بلکه به هرکس به اندازه سطحش. لطفا بفرمایید این کار من درست بوده یا خیر الله به شما اجر عنایت بفرماید.

جواب:

بر انسان واجب است که در اعطا بین فرزندانش عدالت را برقرار نماید و به پسر دو برابر دختر پول بدهد. یعنی مثلا اگر به پسر بیست هزار داد به دختر ده هزار بدهد و الله اینگونه میراث را بین اولاد تقسیم نموده است: :{ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ}{حکم خدا در حق فرزندان شما این است که پسر دو برابر دختر ارث برد}(نساء: ١١) و هیچ تقسیمی عادلانه‌تر از تقسیم الله متعال نیست. اما این امر مربوط به نیاز اولاد نیست و مربوط به بخشش و اعطا است. اما آنچه به عنوان نفقه پرداخت می‌گردد و برای دفع نیاز مالی فرزندان به آنها داده می‌شود متفاوت است و باید به هر فرزند به اندازه نیازش پول پرداخت شود. مثلا اگر دختر به صد ریال برای خرید لباس نیاز دارد و پسر پنجاه ریال، به پسر پنجاه ریال می‌دهیم و به دختر صد ریال و اگر برعکس بود هم باز تفاوتی نمی‌کرد و به هرکس به اندازه نیازش پول می‌دادیم. پس پاسخ ما به این سوال این است: اگر هدیه تبرع و بذل اموال به صورت محض است، پس باید عدالت به طور کامل برقرار شود به طوری که به هر پسر دو برابر دختر سهم داده شود. اما اگر مساله نفقه باشد باید به هر کس به اندازه نیازش داده شود. مثلا فرض کنیم فردی دو پسر دارد: یکی از آنها کوچک است و به کتاب و لوازم التحریر و خودکار و غیره نیاز ندارد و دیگری دانش آموز است و به کتاب و لوازم و التحریر و قلم نیازمند است، پس باید به دومی هرچه را نیاز دارد بدهد و به اولی که نیاز ندارد چیزی ندهد.

بد نیست در باب این موضوع اشاره‌ای داشته باشم به برخی از برادران که فرزندان بسیار دارند که بعضی از آنان رشد می‌کنند و به سن ازدواج می‌رسند و کودکان باقی می‌مانند. دیده می‌شود که این عزیزان گاهی وصیت می‌کنند که چیزی از ماترک او به هزینه ازدواج این فرزندان کوچکتر اختصاص داده شود که این امر مطلقا حرام است، زیرا ازدواج نفقه محسوب می‌گردد و هر کس بدان نیاز دارد باید هزینه‌اش برای او تامین گردد و اگر فرزندی بدان نیاز ندارد اختصاص وجه به او جایز نیست و بنابراین برای مثال اگر فردی سه پسر داشت و در زمان حیاتش دو پسر خود را راهی خانه بخت کرد و پسر کوچکتر به سن ازدواج نرسید و پدر وصیت کرد که معادل هزینه‌ای که برای ازدواج آن دو هزینه شده از ما ترک برای پسر کوچکتر جدا شود، در این حالت پدر مرتکب فعل حرام شده است و وصیت او باطل است و وقتی مرد وصیت او اجرا نخواهد شد، مگر اینکه دیگر وراث به اجرای آن رضایت دهند. پیامبر گرامی ما در این باره می‌فرمایند:” إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث” “الله به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد”

پرسش: اگر فرزندان دیگر به مالی ک پدرشان به برادرشان می‌دهد رضایت دهند آیا این اعطای مال حلال می‌گردد.

پاسخ: بله. اگر فرزندان بالغ و رشید باشند و رضایت دهند به تفاوتی که پدر برای برادرشان قایل شده است، در این حالت مشکلی پیش نمی‌آید و اشکالی ندارد زیرا این مساله حق آنان است.