(۴۸۲۵) سوال: از نظر شما حکم شرع درباره عدم انصاف والدین در قبال فرزندانشان چیست؟

جواب:

عدل بین اولاد و فرزندان واجب است. از نعمان بن بشیر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا نقل است که پدرش مالی به او بخشید و سپس نزد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رفت تا بر آن شاهد باشد. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود:”أعطیت سائر ولدک مثل هذا؟”  “آیا به فرزندان دیگرت نیز مانند این بخشیدهای” گفت: نه. سپس پیامبر فرمود: “إتقوا الله، واعدلوا بین أولادکم” “تقوای خدا را پیشه کنید و میان فرزندانتان عدالت برقرار نمایید”.

پس همانطور که از این حدیث استنباط می‌شود رعایت نکردن عدالت بین فرزندان ظلم و رعایت کردن عدالت بین فرزندان واجب است. اما باید بین پسر و دختر تفاوت قایل شد و سهم پسر را دو برابر دختر قرار داد، زیرا هیچ تقسیمی عادلانه‌تر از دستور خدای تعالی نیست و الله سبحان فرمودهاند:{ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ}{حکم خدا در حق فرزندان شما این است که پسر دو برابر دختر ارث برد}(نساء: ١١) اما این در مورد بخشش و هدیه و اهدای مال است. اما در مورد بذل مالی که مراد از آن رفع احتیاج فرزندان باشد حکم این است که به هر کدام از فرزندان به اندازه نیازش پول داده شود. مثلا اگر یکی از آنها به سن ازدواج رسید و تقاضای ازدواج کرد و پدرش هزینه ازدواج را برای او فراهم کرد، بر پدر واجب نیست که مثلا معادل هزینه‌ای را که برای ازدواج او صرف کرده، به آنها پرداخت کند و حتی جایز هم نیست زیرا آنها نیازی به هزینه ازدواج ندارند.

در همین باب مایلم موضوعی را مطرح کنم که اغلب مردم از روی جهل مبادرت به انجام آن می‌کنند. دیده می‌شود که فردی که پسرانی بالغ دارد و برای آنها عروسی برپا می‌کند، وصیت می‌کند که برای فرزندان کوچکش هم وقتی بالغ شدند، یک مراسم عروسی همانند آنچه برای بزرگترها برگزار شده، برگزار گردد که این وصیت کاملا حرام است و ابدا جایز نیست، زیرا وصیت وارث است و وصیت وارث حرام است. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این باره می‌فرمایند:” إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث” “الله به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد”

اما در مورد این کودکانی که هنوز سن ازدواجشان نرسیده که اگر الله به پدر عمر داد و توان مالی داشت، خودش هزینه ازدواج ایشان را تامین میکند. اما اگر پیش از رسیدن آنها به سن ازدواج فوت کرد، فرزندانش میتوانند هزینه از دواج خود را از ماترک پدر یا منابع دیگر تامین کنند.