(۴۷۲۹) سوال: به فردی مبلغی پول قرض دادم و از او هیچ مدرکی که ثابت کند این پول را به او قرض دادهام نگرفتم. این قرض برای مدتی طولانی نزد وی ماند و هنگامی که این پول را از وی طلب کردم، آن را انکار کرده و گفت هرگز پولی به من ندادهای! آیا میتوانم به اندازه طلبم از مال او اختلاس کنم بدون اینکه خبردار شود؟ آیا این کار شامل این قول پروردگار که میفرماید: ” فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ “” پس هر کس تعدی و تجاوز کرد، همان گونه که بر شما تعدی کرده؛ بر او تعدی کنید ” (البقره ١٩٤) میشود، اگر چنین نیست، پس معنای آیه چیست؟

جواب:

مجاز نیست با این بهانه چیزی از مال او اختلاس کنی. اگر میخواهی حق خود را اثبات کنی بر تو واجب است که برای او شاهد و مدرک بیاوری، اگر شاهد و مدرک آوردی و باز انکار کرد، باید او را سوگند دهی. اگر سوگند یاد کرد که بدهکار تو نیست، در ظاهر و از نظر قاضی تبرئه میشود. اما در باطن خداوند سبحان در روز قیامت او را مورد محاسبه قرار خواهد داد و اگر دروغ گفته باشد خداوند – پناه بر خدا – در حالت عصبانی با او ملاقات خواهد کرد و پیامبر صل الله علیه و علی آله و سلم در این باره میفرماید:” منْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْطَعَ بِهَا مَالَ أَخِيهِ اَلْمُسْلِمِ لَقِيَ اَللَّهَ وَ هُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ “” هر که قسم دروغ بخورد که به وسیله آن دست مسلمانى را از مالش کوتاه سازد، خدا را در حال خشم ملاقات خواهد کرد “. اما در ظاهر بری است و بر تو حلال نیست که از مال او اختلاس کنی زیرا در این حال خائن یا متجاوز محسوب میشوی. اما درباره قول خداوند متعال که میفرماید: ” فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ “” پس هر کس تعدی و تجاوز کرد، همان گونه که بر شما تعدی کرده؛ بر او تعدی کنید ” (البقره ١٩٤) این امر درباره کسی است که با انکار، خود را بری نکرده است. اما این مرد با انکار خود را بری کرده و اگر سوگند یاد کند دیگر در دنیا حقی بر گردن او نداری. اما در آخرت بر گردن او حق خواهی داشت. گذشته از آن حکم این آیه کریمه درباره دشمنی آشکار است و در این مساله شما دشمنی آشکار وجود ندارد زیرا این امر بین شما و ایشان است و نمیتواند تو را بر مالش مسلط کند زیرا شرع در ظاهر او را تبرئه کرده است.