(۴۶۲۵) سوال: جناب شیخ حکم این عمل چیست اگر برای مثال به شخصی پنج هزار ریال بدهم سپس به او بگویم: بعد از یک سال به من هفت هزار ریال باز بگردان؟ آیا مرتکب عملی ناجایز شدهام. لطفا پاسخ دهید خداوند به شما اجر عنایت بفرماید.
جواب:
این فرد می¬پرسد: حکم این عمل چیست اگر برای مثال به شخصی پنج هزار ریال بدهم سپس بعد از یک سال به من هفت هزار ریال باز بگرداند؟ آیا مرتکب عملی ناجایز شده¬ام یا خیر؟ جواب این سوال این است که بله! این عمل جایز نیست و ربا محسوب می¬گردد و ربای جامع هر دو ربا یعنی ربای فضل و ربای نسیه نیز می¬باشد. ربای فضل است زیرا پول بیشتری اخذ نموده¬ای و ربای نسیه¬ است زیرا پول با تاخیر دریافت شده است، پس بدون شک حرام است و ربا بسیار خطرناک است و عقوبت آن وخیم می¬باشد.
شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُالله علیه فرموده است: در متون (دینی) هیچ وعیدی مانند آنچه برای ربا داده شده، برای هیچ گناه دیگری (به جز شرک) داده نشده است و پس از شرک بزرگترین وعید برای ربا داده شده است. خداوند تعالی در این باره می¬فرماید: ” يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (آل عمران ١٣٠)” ” ای کسانی که ایمان آورده اید! ربا را چند برابر نخوريد، و از خدا بترسید تا رستگار شوید. (آل عمران ١٣٠)” “وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ (آل عمران ١٣١)” “و از آتشی که برای کافران آماده شده است بترسید. (آل عمران ١٣١)” و این آیه بر این حقیقت دلالت می¬کند که هر کس که ربا را چند برابر بگیرد، آتش در انتظار اوست.
و از پیامبر صل الله علیه و علی آله و سلم ثبت شده که ایشان رباخوار و ربادهنده و کاتب و شاهد آن را لعنت کرده و فرموده است که آنها همه (در لعنت) یکسان هستند، زیرا در این امر با هم همکاری می¬کنند و متون دینی در این باره فراوان هستند و تو ای برادر مومن من آگاه باش که سهل انگاری مردم در این باره و همچنین تکثرشان در ابتلا به این امر تو را اغوا نکند که خداوند تعالی در کتابش می¬فرماید: “وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبيلِ اللهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ” ” و اگر از بیشتر کسانی که در روی زمین هستند اطاعت کنی، تو را از راه خدا گمراه می کنند،زیرا (آنها) جز از گمان پیروی نمی کنند، و جز به دروغ سخن نمی گویند.” (انعام، ١١٦). و بر تو واجب است که از هر دو وحی یعنی قرآن و سنت تبعیت کنی و از سلف امت تبعیت نمایی که این همان حق است و بداند که آنچه از ربا به عنوان زیاده به دست می¬آورد در واقع نقص است، نقص در دین بنده و نقص در برکت مال بنده و گناه و عقوبتی بر بنده است.
اما از چه نظر نقص در دین او است؟ از این نظر که گناهان در دین نقص و شکاف ایجاد می¬کنند و آن را تکه تکه و خرد می¬نمایند و العیاذ بالله گناهان و علی الخصوص گناهان کبیره مانند ربا، همان طور که اهل علم فرموده¬اند، دروازه ورود به کفر هستند. زیرا گناه بر قلب اثر می¬گذارد و با ارتکاب گناهان یکی پس از دیگری این تاثیر بیشتر و بیشتر می¬شود تا جایی که قلب را می¬پوشاند و دیگر خیری به قلب نمی¬رسد، مخصوصا گناهان کبیره¬ای مانند ربا.
اما از چه نظر نقص در مال بنده است؟ از این نظر که کسب حرام اگر از نظر کمی مال او را افزایش دهد، از نظر کیفی، کیفیت مال را کاهش می¬دهد و برکت آن را کم می¬کند و در دل صاحبش بخل می¬اندازد تا از مالش نفعی نبرد و استفاده نکند و العیاذ بالله همه را برای وارثان بر جای نهد. این مالی که از او بر جای می¬ماند برای وی غرامت و مایه عذاب است و برای بازماندگانش غنیمت. و این امر (بارها) دیده شده است و بیشترین بخل و خساست را انسان در کسانی می¬بیند که پول خود را از طریق سود حرام و ربا به دست می¬آورند و به این آیه گوش فراده که در آن خداوند تعالی می¬فرماید: ” وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ ۖ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ” “” و آنچه (به قصد) ربا می دهید تا در اموال مردم فزونی یابد، نزد خدا فزونی نخواهد یافت، وآنچه را (به عنوان) زکات می پردازید که تنها وجه الله را می طلبید (برکت و فزونی می یابد) پس (کسانی که چنین کنند) اینان فزونی یافتگانند.” (الروم ٣٩) و اما از منظر گناه بودن و عقوبت داشتن هم که آیات و احادیث را در این باره شنیدید.
پس بر تو واجب است که به نزد پروردگار توبه کنی و از ربا دست بکشی و فریب سخن مردم را نخوری که می¬گویند این مقوله به کشور از لحاظ اقتصادی سود می¬رساند و این برای گیرنده و دهنده آن منفعت دارد که به خدا سوگند، اگر کشوری از لحاظ اقتصادی (با ربا) رشد کمی داشته باشد، شر و فساد در آن افزایش می¬یابد. مقدار کمی مال حلال بسیار بهتر است از چندین برابر مال حرام و در حدیث نبوی آمده است که هر کس مالی را از طریقی حرام کسب کند، اگر آن را انفاق کند هیچ برکتی در آن ایجاد نخواهد شد، و اگر از آن صدقه بدهد از او قبول نخواهد شد و اگر پس از خود برای وارثانش بر جای بماند، بر عذاب و آتش جهنمش افزوده خواهد شد.
و برای اینکه رباخوار یا هر کس دیگر که مال حرام می¬خورد از آنچه که خدا حرام کرده حذر کند، پیامبر صل الله علیه و علی آله و سلم فرموده: ” إِنَّ اللهَ طَیِّبٌ لَا یَقْبَلُ إِلَّا طَیِّبًا، وَإِنَّ اللهَ أَمَرَ الْمُؤْمِنِینَ بِمَا أَمَرَ بِهِ الْمُرْسَلِینَ، فَقَالَ تعالی : {یَا أَیُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا} [المؤمنون: ۵۱] وَقَالَ: {یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ} [البقرة: ۱۷۲] ثُمَّ ذَکَرَ الرَّجُلَ یُطِیلُ السَّفَرَ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، یَمُدُّ یَدَیْهِ إِلَى السَّمَاءِ، یَا رَبِّ، یَا رَبِّ، وَمَطْعَمُهُ حَرَامٌ، وَمَشْرَبُهُ حَرَامٌ، وَمَلْبَسُهُ حَرَامٌ، وَغُذِیَ بِالْحَرَامِ، فَأَنَّى یُسْتَجَابُ له؟ ” ” همانا الله (متعال) پاک اند، (و) بجز(گفتار ، کردارو اموال) پاک چیزدیگری را نمی پذیرد، وهمانا الله (متعال) به مسلمانان (همان) دستوری داده است، که به پیامبران (علیهم السلام) (نیز) آن را داده است، الله متعال فرموده اند: ای فرستاده شدگان (الله متعال) از چیزهای پاک (وحلال) بخورید و اعمال شایسته و نیک انجام دهید، و(در آیه دیگری از قرآن، الله متعال فرموده اند) : ای کسانی که ایمان آورده اید، از پاکیزه هایی که ما به شما روزی داده ایم بخورید. سپس (رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم، مثال ) مردی را بیان نمودند: که طولانی سفرمی کند، (و درحالی که ) ژولیده موه (و) غبار آلود است ، دودستش را (برای دعا) بطرف آسمان دراز می کند، (ومی گوید) ای پرودگارمن (این مشکل مرا حل کن)، ای پرودگارمن (این کار را برایم انجام ده)، و(درحالی که) خوراکش حرام است و نوشیدنی هایش حرام است و لباسهایش از (مال) حرام است وبا حرام تغذیه شده است پس ازکجا دعای چنین فردی پذیرفته می شود .”
پس پیامبر اسلام صل الله علیه و علی آله و سلم استجابت دعا را برای فرد حرام¬خوار غیر ممکن می¬دانند. آیا راضی می¬شوی که دستت را به سوی پروردگارت دراز کنی، اما او به سبب لقمه حرامی که خورده¬ای، به دلیل اینکه خوردن و نوشیدن و مسکن تو حرام است، دعای تو را استجابت نکند؟ پس ای برادر مسلمانم تقوای خدا را پیشه کن و معاملات مجاز و مباح را انجام بده تا خداوند بر کسب و کار و رزق تو برکت عنایت کند. پرهیزگاری پیشه کن و به زیباترین شیوه (از خدا) تقاضا کن، همانا که هیچ نفسی پیش از آن که رزق و اجلش کامل نشود نخواهد مرد.
از خداوند منان می¬خواهم که ما و برادرانمان را در برابر آنچه او را از ما خشمگین می¬کند، حمایت کند و به ما کمک کند تا در دین خود استقامت داشته باشیم و صلاح دین و دنیایمان را به ما ارزانی بدارد.