(۴۴۷۳) حکم عقیقه چیست؟ وقت ذبح آن کی است؟

(۴۴۷۳) سوال: حکم عقیقه چیست؟ وقت ذبح آن کی است؟ آیا توزیع کردن آن برای خانواده جایز است؟ سنت در توزیع آن چیست؟

جواب:

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را شاکریم به خاطر فراهم آوردن این منبر متمایز و نافع (نور علی الدرب) برای بندگان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در داخل و خارج کشور که الحمدلله بسیار سودمند است و از حکومت که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ موفقش بگرداند برای میسر کردن این منبر که به مسلمانان در شرق و غرب و هر کس که صدای آن را می‌شنود نفع می‌برساند متشکریم و برادران مسلمانمان را به گوش دادن به این که بسیار فایده دارد تشویق می‌کنیم که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در آن درهایی فراوانی از علم را برای شنونده‌اش می‌گشاید و چه بسا برای او سوال‌های ایجاد شود که اگر به این برنامه گوش نمی‌داد اصلا در ذهنش نیز نمی‌بود.

اما جواب پرسش سوال کننده در مورد عقیقه، عقیقه سنت مؤکد است که برای شخص توانا شایسته است که آن را انجام دهد و به صورت خاص برای پدر مشروع است که در روز هفتم ولادت فرزندش ذبح می‌شود لذا مثلا اگر روز پنجشنبه به دنیا آمده است در روز چهارشنبه ذبح می‌شود و اگر در روز چهار شنبه به دنیا آمده است در روز سه شنبه ذبح می‌شود، مهم این است که یک روز قبل از آن روزی که به دنیا آمده در هفته‌ی دوم ذبح شود (یعنی روز هفتم) و این را ذکر کردم که انسان در شمردن عدد این که چه روز هفتم می‌باشد خسته نشود لذا می‌گوییم: روز هفتم، یک روز قبل از آن روزی است که به دنیا آمده، در هفته‌ی دوم می‌باشد یعنی همان‌طور مه مثال زدیم اکر روز پنجشنبه به دنیا آمده است روزهفتم چهارشنبه هفته‌ی بعد می‌باشد و اگر روز چهارشنبه به دنیا آمده است در روز سه شنبه هفته‌ی بعد ذبح می‌‌شود و بقیه‌ی روزها را نیز اینگونه می‌شماریم و برای پسر دو گوسفندی که در سن، چاقی و وصف به هم نزدیک باشند و برای دختر یک گوسفند و اگر برای پسر نیز به یکی اکتفا شود سنت را به جا آورده است ولی کامل‌تر این است که دو گوسفند را در روز هفتم همانطور که گفتم ذبح شود و باید به گونه‌ای باشد که به جا بیاید یعنی سن آن به حد شرعی رسیده باشد که برای گوسفند شش ماه و برای بز یک سال است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «لَا تَذْبَحُوا إِلَّا مُسِنَّةً (يعني ثنيَّة) ، إِلَّا أَنْ يَعْسُرَ عَلَيْكُمْ فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً مِنَ الضَّأْنِ»[۱] : (ذبح نکنيد مگر حيوان بالغي كه دندانهاي شيري‌اش افتاده باشد؛ اگر براي شما دشوار باشد، پس گوسفندي که شش ماه كامل دارد، را قرباني کنيد): و این در هر قربانی که برای تقرب به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ذبح می‌شود عمومیت دارد مانند عقیقه، هدی و أضحیه و باید از عیوبی که مانع از به جا آمدن آن می‌باشد سالم باشد و آنها چهارتا هستند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که از او درباره‌ی این که قربانی باید از چه چیزی سالم باشد بیان فرمودند: «أَرْبَعٌ لَا تَجُوزُ فِي الْأَضَاحِيِّ: الْعَوْرَاءُ بَيِّنٌ عَوَرُهَا، وَالْمَرِيضَةُ بَيِّنٌ مَرَضُهَا، وَالْعَرْجَاءُ بَيِّنٌ ظَلْعُهَا ، والعجفاء التي لا تنقي»[۲] : (چهار حيوان براي قرباني جايز نيست: حيوانِ کوري که کور بودنش واضح باشد و حيوانِ بيماري که بيماريش آشکار باشد و حيوانِ لنگي که لنگي‌اش آشکار باشد و حيواني که چنان لاغر وضعيف باشد که استخونهايش مغز نداشته باشند): و هر عیوبی که مثل اینها است به همین منزله می‌باشد.

اما کیفیت خوردن و توزیع این است که از آن خورده و هدیه و صدقه داده می‌شود و در این‌باره اندازه‌ی مشخصی وجود ندارد که باید از آن تبعیت نمود و به اندازه‌ای که برای او میسر است از آن صدقه و هدیه می‌دهد و از آن می‌خورد و اگر خواست نیز می‌تواند نزدیکان و دوستان خود را بر آن جمع کند ولی در این صورت باید چیزی از آن به فقیر نیز بدهد و اشکالی ندارد که آن پخت کند و بعد از پخته شده توزیع کند یا که به صورت نپخته آن را پخش نماید و امر دراین‌ باره واسع است گفتیم که در روز هفتم ذبح می‌شود اما اکر برایش میسر نشد علما می‌گویند: در روز ۱۴ ذبح می‌کند و اگر باز هم برایش میسر نشد آن را در روز ۲۱ ذبح می‌کند سپس اگر نتوانست دیکر هفته معتبر نیست (یعنی اینگونه نیست که هفته‌ی بعد از آن باشد) و امر دراین باره واسع است مثلا اگر در روز هشتم یا ده‌ام یا مانند ذبح نمود به جا می‌آید ولی افضل این است که بر روز هفتم محافظت نماید.

[۱] رواه مسلم (۱۹۶۳).

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 30

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما حكم الْعَقِيقَةِ؟ ومتي تُذْبَحُ؟ وهل تجوز أن توزع على الأهل؟ وما السُّنَّةُ في توزيعها؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نشكر الله سبحانه وتعالى على تيسير هذا المنبر الرائد النافع لعباد الله في هذه المملكة وخارجها، ألا وهو نور على الدرب، فإنه – ولله الحمد – نافع جدا، ونشكر الحكومة وفقها الله على تيسير مثل هذا المنبر الذي ينتفع به المسلمون في مشارق الأرض ومغاربها، ممن يبلغهم صوته، ونَحت إخواننا المسلمين على الاستماع إليه لما فيه من الفائدة الكبيرة، فإن الله تعالى قد يفتح فيه أبوابا كثيرة من العلم لسامعه وربما يحصل عنده أسئلة لولا سماع هذا البرنامج لم تكن منه على بال.

أما الجواب على سؤال السائل عن العقيقة، فالْعَقِيقَةُ سُنَّةٌ مؤكدة ينبغي للقادر عليها أن يقوم بها، وهي مشروعة في حق الأب خاصة، تُذْبَحُ في اليوم السابع من ولادة الطفل، فإذا ولد في يوم الخميس مثلا فإنها تذبح في يوم الأربعاء، وإذا ولد في يوم الأربعاء تذبح في يوم الثلاثاء، المهم أنها تذبح قبل يوم من اليوم الذي ولد فيه من الأسبوع الثاني، وإنما ذكرت ذلك لئلا يتعب الإنسان في العدد، متي يكون السابع ؟ فنقول: السابع هو ما قبل يوم ولادته من الأسبوع الثاني، فإذا ولد كما مثلت في الخميس كان يوم الأربعاء، وإذا ولد يوم الأربعاء يذبح يوم الثلاثاء، وهلم جرا، ويكون عن الذكر شاتان متكافئتان، أي: متقاربتان في الكبر والسِّمَنِ والوصف، وعن الجارية الأنثى شاة واحدة، وإن اقتصر على شاة واحدة في الذَّكَرِ حصلت بها السُّنَّةُ ، لكن الأكمل شاتان تذبح في اليوم السابع كما قلت، ولا بد أن تكون على وجه مجزئ بأن تبلغ السِّنَّ المعتبر شرعا، وهو ستة أشهر بالنسبة للضأن، وسَنَة للمعز ، لقول النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: «لا تَذْبَحُوا إلا مُسِنَّةٌ، إلا أن تَعْسُرَ عليكم فَتَذْبَحُوا جَذَعَةٌ من الضأن»، وهذا عام في كل ما يذبح تَقَرُّبا إلى الله عز وجل، كالعَقِيقَةِ، والْهَدْي، والأُضْحِيَّةِ، ولا بد أن تكون سليمة من العيوب المانعة من الانتفاع، وهي أربعة، بينها النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- حين سئل ماذا يُتقى من الضحايا فقال: أربع، وأشار بيده: «العَوْرَاءُ البَيَّنُ عَوَرُهَا، والمريضة البيِّنُ مَرَضُهَا، والعرجاء البيِّنُ عَرَجُهَا، والعجفاء – يعني الهزيلة – التي لا تُنقي» أي: ليس فيها مخ، وما كان مثل هذه العيوب فإنه بمنزلتها.

أما كيف تؤكل وتوزع، فإنه يؤكل منها، ويُهْدَى، ويتصدق، وليس هنالك قدر لازم اتباعه في ذلك، فيأكل ما تيسر، ويهدي ما تيسر، ويتصدق بما تيسر، وإن جمع عليها أقاربه وأصحابه، إما في البلد، وإما خارج البلد، ولكن في هذه الحال لا بد أن يعطي الفقير منها شيئا، ولا حرج أن يطبخها ويوزعها بعد الطبخ أو يوزعها، وهي نيئة، والأمر في هذا واسع، قلنا إنها تذبح في اليوم السابع، لكن إذا لم يتيسر فإن العلماء يقولون: تذبح في اليوم الرابع عشر، فإذا ما تيسر فإنها تذبح في اليوم الحادي والعشرين، ثم بعد ذلك لا تعتبر الأسابيع، والأمر في هذا واسع لو أنه مثلا ذبح في الثامن أو العاشر أو ما أشبه ذلك أجزأ، لكن الأفضل أن يحافظ على اليوم السابع.