(۳۹۹۸) سوال: آیا جایز است کسی که روزهی قضا از رمضان بر عهده دارد، قبل از تکمیل روزهی قضا، روزهی نفل بگیرد؟ آیا جایز است برای یک روزه، دو نیتِ قضا و نفل را جمع کرد؟ مثلا روز عرفه را به عنوان قضای رمضان و همچنین به خاطر فضیلت این روز، روزه بگیرد؟
جواب:
روزهی نفل قبل از تکمیل قضای رمضان: اگر با روزهای مانند روزهی شش روز از شوال که تابع و به دنبال رمضان است باشد، پذیرفته نیست. مردم دربارهی روزه گرفتن روزهی نفل شوال قبل از قضای رمضان، زیاد سؤال میپرسند تا این که بتوانند قبل از پایان ماه، روزهی نفل را بگیرند؛ روشن است که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم فرمود: «من صام رمضان ثم أتبعه ستا من شوال کان کصیام الدهر»[۱] : (هر کس رمضان را روزه بگیرد سپس شش روز از شوال را به دنبال آن روزه بگیرد، گویا تمام سال را روزه گرفته است). بنابراین فرمود: (هر کس رمضان را روزه بگیرد سپس شش روز از شوال را به دنبال آن روزه بگیرد) اما کسی که قضای رمضان برعهدهاش باشد، رمضان را کاملا روزه نگرفته است. بنابراین روزه گرفتن نفل شش روز از شوال قبل از تکمیل قضای رمضان، به دنبال رمضان نیست زیرا باید این شش روز، پس از تکمیل روزههای رمضان انجام شود.
اگر روزهی نفل دیگری غیر از نفل شش روز از شوال باشد، علما دو دیدگاه دارند:
۱- برخی جایز نمیدانند که شخصی که قضای رمضان برعهده دارد، هیچ روزهی دیگری بگیرد. زیرا واجب، مهمتر است و ابتدا باید از آن شروع کند.
۲- نظر برخی نیز چنین است که گرفتن روزهی نفل، جایز است؛ زیرا قضای روزه، وقت و مهلت دارد تا این که تا پایان شعبان، به اندازهای که قضا بر او واجب است، باقی مانده باشد و هرگاه واجب، مهلت داشته باشد، انجام نفل قبل از آن جایز است چنان که شخصی قبل از فریضه با وجود وسعت وقت، نماز نفل بخواند.
به هر حال میگوییم: حتی با وجود این اختلاف نظر نیز حکمت این است که واجب را قبل از انجام نفل، شروع کند؛ چون واجب مهمتر است و چه بسا انسان قبل از انجام قضای واجب از دنیا برود و در بند این واجب که به تأخیر انداخته بماند. اما اگر خواست روزهی واجب را در زمانی که روزه گرفتن، مشروع است مانند دههی اول ذيالحجه، روز عرفه و عاشورا روزه بگیرد تا واجب را انجام داده باشد. امیدواریم که پاداش انجام قضا و همچنین پاداش نفل برایش ثبت گردد؛ به دلیل عموم فرمودهی رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم که وقتی از ایشان دربارهی روزهی روز عرفه پرسیده شد، فرمود: «أحْتَسِبُ على اللهِ أنْ يُكَفِّرَ السنَةَ التي قَبلَهُ، والسنَةَ التي بَعدَهُ»[۲] : (امید دارم که الله به سبب این روزه، گناهان سال قبل و سال بعد از آن را ببخشد و بیامرزد). بنابراین امیدوارم که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ اجر روزهی واجب و اجر روزهی نفل را نصیب وی نماید، هر چند که بهتر است یک روز خاص را برای ادای واجب و روز دیگری را برای انجام نفل در نظر بگیرد.