(۳۹۷۰) سوال: اگر کسی هنگام روزه‌ی نفل، از روی فراموشی بخورد یا بنوشد، روزه‌اش باطل می‌شود؟ آیا روزه‌ی قضا را نیز باطل می‌کند؟

جواب:

اگر روزه‌دار چیزی را از روی فراموشی بخورد یا بنوشد، گناه‌کار نمی‌شود و قضا بر او واجب نیست بلکه روزه‌اش کامل است؛ به دلیل فرموده‌ی عام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که می‌فرماید: {رَبَّنَا لا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا} [البقرة: ۲۸۶] : (پروردگارا! اگر از یاد بردیم یا اشتباه کردیم، ما را بازخواست نفرما). الله جَلَّ‌جَلَالُهُ نیز فرمود: {قد فعلت} : (چنین کردم). همچنین به دلیل فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به طور خاص که فرمود: «إذا نسي فأكل و شرب فليتم صومه فإنما أطعمه الله وسقاه»[۱] : (اگر شخصی از روی فراموشی بخورد یا بیاشامد، باید روزه‌اش را تکمیل کند زیرا الله به او خورانده و نوشانده است). عبارت «فليتم صومه» دليل بر این است که روزه‌اش ناقص نمی‌شود. همچنین نسبت دادن این امر به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با عبارت «فإنما أطعمه الله وسقاه» دليل بر این است که گناه و تکلیفی بر آن فرد نیست و این کار به او نسبت داده نمی‌شود.

بنابراین اگر روزه‌دار چیزی را از روی فراموشی بخورد یا بیاشامد و روزه‌اش روزه‌ی نفل، روزه‌ی رمضان، قضای رمضان یا روزه‌ی كفاره باشد، روزه‌اش کامل و صحيح می‌باشد ولی واجب است همان لحظه که به یاد آورد، از خوردن و نوشیدن دست بکشد حتی اگر در دهانش لقمه‌ی غذا یا جرعه‌ی آب باشد، باید آن ‌را بیرون بریزد و جایز نیست که آن ‌را بعد از یادآوری، ببلعد و فرو ببرد. سؤال دیگری که در این‌جا مطرح می‌شود، این است که: اگر کسی او را در حال خوردن و نوشیدن دید، آیا واجب است که او را یادآوری کند یا این که با خود بگوید: این رزقی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نصیبش نموده لذا چیزی به او نمی‌گویم؟ جواب: واجب است که به روزه‌دار تذکر دهد زیرا این کار همکاری در انجام نیکی و تقوا می‌باشد. کسی که از روی فراموشی، چیزی می‌خورد یا می‌نوشد، معذور است اما تو ای مؤمن! بدان که او برادر تو است و کاری را انجام می‌دهد که اگر فراموشی‌اش مانع نبود روزه‌اش باطل می‌شد، پس به او یادآوری کن! برای این مسئله به عموم فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم استدلال می‌شود که فرمود: «إذا نسيتُ فَذَكِّرُوني» : (اگر فراموش کردم، مرا یادآوری کنید). بنابراین کسی که ببیند شخص روزه‌دار می‌خورد و می‌نوشد، واجب است که او را یادآوری کند و بگوید: برادرم! به یاد داشته باش که روزه‌دار هستی.

۱-تخریج آن گذشت.