(۳۹۶۸) سوال: یکی از دوستانم به من اطلاع داد که وقتی روزه‌ی قضا گرفته بوده است، ناگهان چند مهمان به خانه‌اش آمده‌اند؛ وی نیز از روی تعارف و رو دربایستی خواسته که روزه‌اش را بخورد تا در خوردن و نوشیدن با آنان همراهی کند. درباره‌ی این موضوع از من سؤال کرد و من در پاسخ به او گفتم که این کار، جایز است؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالی که روزه‌دار بود نزد یکی از همسرانش می‌رفت و می‌پرسید که آیا غذایی دارد؟ اگر غذا داشت، روزه را قطع می‌کرد و با او غذا می‌خورد اما در غیر این صورت، روزه‌اش را ادامه می‌داد. آیا این صحيح است؟ آیا کسی که روزه‌ی قضا گرفته است اگر شرایطی  برایش رخ دهد که روزه‌اش را بخورد، جایز است که روزه‌اش را بخورد یا خیر؟

جواب:

این روزه‌ی قضا، اگر قضای روزه‌ی واجب باشد، مانند قضای روزه‌ی رمضان، برای کسی جایز نیست که آن ‌را بخورد مگر این که بنا بر ضرورت باشد؛ اما اگر خوردن این روزه به خاطر حضور مهمان باشد، حرام است و جایز نیست؛ زیرا بنا بر قاعده‌ی شرعي هر کس کار واجبی را شروع کند، واجب است که آن ‌را به پایان برساند اما اگر قضای روزه‌ی نفل باشد، الزامی برای تکمیل روزه نیست زیرا اصل این روزه، واجب نیست لذا قضایش نیز واجب نمی‌باشد. بنابراین اگر کسی روزه‌ی نفل بگیرد سپس شرایطی پیش بیاید که باید روزه را بخورد، می‌تواند این کار را بکند؛ این همان چیزی است که نقل شده است: «عن النَّبِيّ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم في أنه جاء إلى أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها فقال: هل عندكم شيء؟ فقالت: أوتينا حيس. فقال: أرنيه فلقد أصبحت صائماً فأكل منه صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم »[۱] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نزد مادر مؤمنان عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا آمد و فرمود: آیا نزدتان چیزی برای خوردن دارید؟ گفت: برایمان حَیس[۲] آورده‌اند. فرمود: آن را به من نشان بده که صبح را با روزه‌ آغاز کرده‌ام. سپس از آن میل نمود). آن‌چه گذشت درباره‌ی روزه‌ی نفل است اما روزه‌ی فرض، چنین نیست.

تو را نصیحت می‌کنم که در مورد چیزی فتوا ندهی مگر این که به آن علم داشته باشی زیرا فتوا دادن به معنای نسبت دادن سخن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که اگر با علم نباشد، حرام است؛ الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌فرماید: {وَلا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً} [الإسراء: ۳۶] : (هرگز آنچه را که بدان آگاهی نداری دنبال مکن که چشم و گوش و قلب، همه بازخواست می‌شوند). همچنین می‌فرماید: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّي الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَاناً وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ} [الأعراف: ۳۳] : (بگو: پروردگارم فقط کارهای زشتِ آشکار و پنهان را حرام نموده است، همچنین گناه و سرکشی به ناحق و این که چیزی را با الله شریک قرار دهید که دلیلی برایش نازل نکرده است و این که چیزی را به الله نسبت دهید که نمی‌دانید). بنابراین برای هیچ کس جایز نیست که برای شخص دیگری فتوا صادر کند مگر این که علم و آگاهی داشته باشد.

۱-صحیح مسلم: کتاب الصیام، باب جواز صوم النافلة بنية من النهار قبل الزوال، شماره (١١٥٦).

۲- حَیس، غذایی است که از خرما، کشک و روغن تهیه می‌شود.