(۳۹۴۶) سوال: چهارده ساله بودم که با حیض به بلوغ رسیدم؛ در آن زمان نتوانستم ماه رمضان را روزه بگیرم چون پدرم اجازه نمی‌داد روزه بگیرم و می‌پنداشت که کوچک هستم و تحمل گرسنگی و تشنگی را ندارم. ده سال از آن ماجرا می‌گذرد و من هنوز آن ماه را روزه نگرفته‌ام؛ اکنون که نوزادم را شیر می‌دهم و به خاطر سلامتی‌ام نمی‌توانم روزه بگیرم، واجب است چه کاری انجام دهم؟ شایان ذکر است که علت تأخير در انجام قضای آن رمضان، این بوده که من نمی‌دانستم باید قضا را انجام داد. بیشتر مردم دچار این اشتباه می‌شوند و همین سبب شد که پدرم مرا از روزه گرفتن منع کند چون نمی‌دانست که باید قضایش را انجام دهم. توصیه‌ی شما چیست؟

جواب:

نخست پدران و مادران را درباره‌ی فرزندانشان سفارش می‌کنم که هنوز به سن بلوغ و تکلیف نرسیده‌اند و می‌خواهند روزه بگیرند؛ این‌ افراد باید از خشم و غضب الله جَلَّ‌جَلَالُهُ تقوا و پرهیز نمایند و مانع روزه‌ گرفتن فرزندانشان نشوند؛ بلکه علما گفته‌اند: بر ولیّ و سرپرست کودک، واجب است که فرزندش را به روزه گرفتن دستور دهد اگر توان روزه گرفتن داشته باشد. صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم فرزندان خردسال خود را روزه می‌دادند تا جایی که کودک گریه می‌کرد و اسباب‌بازی از جنس پشم به او می‌دادند که تا هنگام غروب با آن سرگرم شود. روش سلف چنین بوده است. مهر و محبت واقعی به فرزندان، این است که آنان را به عبادت و طاعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وادار کرده و بر پایبندی به آن تربیت کنید؛ بدین خاطر است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «مروا أبنائكم بالصلاة لسبع واضربوهم عليها لعشر»[۱] : (فرزندانتان را در هفت سالگی به نماز دستور دهید و در ده سالگی اگر نماز نخواندند آنان را کتک بزنید(. کتک زدن هر چند که دردآورد است اما لطف و مهربانی در حق آنان است. پدران و مادرانی که در این حد از جهل و ناآگاهی هستند، واجب است که یاد بگیرند، تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه سازند، فرزندان خردسال خویش که بالغ نشده‌اند و توان دارند را به روزه گرفتن سفارش کنند و وقتی فرزند پسر یا دختر مشتاق باشد که روزه بگیرد، جایز نیست که مانع روزه گرفتن وی شوند.

درست است که تحمل گرسنگی و تشنگی را ندارند و طاقت و توانشان از بزرگ‌ترها کم‌تر است اما همین که مشتاق روزه گرفتن هستند، بسیاری از درد گرسنگی و تشنگی را از آنان می‌کاهد. این مقدمه‌ی جوابِ سؤال این زن است.

درباره‌ی قضای روزه‌های این خانم باید بگویم: اگر در شهر یا روستایی زندگی می‌کرده که علما حضور داشته‌اند و بسیار هستند، باید قضای روزه‌ای که ترک کرده را انجام دهد هر چند که پدر یا مادرش دستور ترک روزه را داده باشند؛ اما اگر در شهر و روستا نیست و در بیابان زندگی می‌کند و از شناخت حدود آن‌چه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر پیامبرش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نازل نموده دور است، قضا بر او واجب نیست؛ بنابراین بنگرد که از کدام گروه است و مناسب با شرایط خویش عمل کند.

۱- مسند احمد: شماره (٦۷۱۷). سنن ابوداود: كتاب الصلاة، باب متى يؤمر الغلام بالصلاة، شماره(٤٩٥).