(۳۸۹۷) سوال: آیا دعاهای خاصّی برای هنگام خوردن افطاری و سحری از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده است؟

جواب:

برای سحری، دعای خاصّی سراغ ندارم؛ اما دعاهای عام برای خوردن و نوشیدن در تمام اوقات وجود دارد؛ مانند گفتن (بسم الله) در ابتدای خوردن یا نوشیدن و گفتن (الحمدلله) در پایان خوردن یا نوشیدن. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ابن أبی‌سلمه که فرزند همسرش از مرد دیگری بود، فرمود: «يا غلامُ، سمِّ اللهَ، وكُل بيمينِكَ، وَكُل مما يَلِيكَ»[۱] : (پسرم! بسم الله بگو، با دست راست بخور و از غذایی که در برابرت قرار دارد بخور). همچنینرسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خبر داد و فرمود: «إن الله يرضى عن العبد يأكل الأكلة فيحمده عليها ويشرب الشربة فيحمده عليها» : (الله خشنود می‌شود از بنده‌ای که چیزی می‌خورد و به خاطرش او را حمد می‌گوید و چیزی را می‌نوشد و به خاطرش او را حمد می‌نماید). برخی مردم پس از خوردن سحری می‌گویند: (ای الله! نیت کردم که تا شب روزه بگیرم). این کار بدعت است زیرا تلفظ کردن نیت در تمام عبادت‌ها، بدعت محسوب می‌شود و روایت نشده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگام انجام هیچ عبادتی بگوید: نیت کردم که چنین و چنان کنم؛ لذا هنگام وضو نفرمود: نیت کردم که وضو بگیرم. هنگام نماز نفرمود: نیت کردم که نماز بخوانم. هنگام روزه نیز نفرمود: نیت کردم که روزه بگیرم؛ زیرا جایگاه نیت، در قلب است؛ چون نیت، تصمیم و عزم برای انجام یک کار می‌باشد و الله جَلَّ‌جَلَالُهُ به چیزی که در قلب بنده‌اش وجود دارد، آگاه است؛ الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌فرماید: {وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ * إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنْ الْيَمِينِ وَعَنْ الشِّمَالِ قَعِيدٌ * مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ} [ق: ۱۶-۱۸] : (انسان را آفریده‌ایم و آن‌چه نفس وی به او وسوسه می‌کند را می‌دانیم و ما از رگ گردنش به او نزدیک‌تر هستیم؛ دو فرشته‌ که در راست و چپ وی نشسته‌اند همه چیز را ثبت می‌کنند؛ هیچ چیزی را بر زبان جاری نمی‌سازد مگر این که مراقبی آماده در نزد او است).

درباره‌ی دعا در وقت افطار، احادیثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده است؛ از جمله: «ذَهَبَ الظَمَأُ وابتَلَّتِ العُرُوقُ وَثَبَتَ الأجرُ إن شاءَ اللهُ»[۲] : (تشنگی برطرف شد، رگ‌ها تازه شد و اگر الله بخواهد اجر و پاداش نیز ثابت گشت). اگر انسان چیز دیگری مانند مغفرت، رحمت، قبول شدن اعمال و… را در هنگام افطار دعا و درخواست نماید نیز خوب است زیرا دعای روزه‌دار به هنگام افطار، به پذیرش و اجابت نزدیک‌ است إن شاء الله.

۱- صحیح بخاری: كتاب الأطعمة، باب التسمية على الطعام والأكل باليمين، شماره (٥٣٧٦). صحیح مسلم: كتاب الأشربة، باب آداب الطعام والشراب وأحكامهما، شماره (۲۰۲۳).

۲-سنن ابوداود: كتاب الصوم، باب القول عند الإفطار، شماره (٢٣٥٧).