(۳۷۲۰) سوال: می‌دانیم که زکات، به یتیمان، فقیران و مساكين پرداخت می‌شود؛ آیا پرداخت زکات به مادر یتیمان که نماز نمی‌خواند، جایز است؟

جواب:

همان‌طور که در سؤال بدان اشاره شد، زکات به فقیران و مساكين داده می‌شود اما به یتیمان فقط در صورتی تعلق می‌گیرد که فقیر، مسکین یا یکی از مستحقان هشتگانه‌ باشند که معروف هستند؛ زیرا صرفا یتیم بودن، سببی برای جواز پرداخت زکات به یتیم نیست چون الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در آیه‌ی صدقات از یتیم، نام نبرده است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاِبْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنْ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} [التوبة: ۶۰] : (صدقات فقط مختص فقیران، مساکین، متصدیان اداره‌ی آن، کسانی که دل‌هایشان را باید به دست آورد، برای آزادی بردگان، بدهکاران، در راه الله و در راه درماندگان است؛ فریضه‌ای از جانب الله است و الله بسیار دانا و با حکمت است). در این آیه از یتیمان نام برده نشده است لذا یتیمان اگر فقیر، مسکین یا از مستحقان زکات باشند، زکات به آن‌ها پرداخت می‌شود اما اگر صرفا فقط یتیم باشند، زکات به آن‌ها داده نمی‌شود زیرا يتيم گاهی ثروتمند است و نیازی به زکات ندارد. در هر صورت سؤال شد که آیا جایز است که به این ایتام که فقیر هستند زکات بدهیم؟ باید گفت: از آن‌جا که فقیر هستند، زکات می‌گیرند اما صرفا به خاطر یتیم بودن، مستحق زکات نمی‌شوند. آیا درست است که مبلغی از زکات را به مادر یتیمان بدهیم تا برایشان خرج کند؟ بله، جایز است که به او زکات بدهیم تا برای آن‌ها خرج نماید، البته به شرطی که امانت‌دار باشد که غالبا این شرط در مادران، صدق می‌کند زیرا هیچ کس مهربان‌تر از مادر برای فرزندش نیست.

سؤال: شیخ بزرگوار! گفته شد که مادر این یتیمان، نماز نمی‌خواند؛ آیا پرداخت زکات به مادرشان که نماز نمی‌خواند، جایز است؟

جواب: بله، چنین است؛ می‌گوییم: در صورتی که به او اطمینان داریم که این مبلغ را برای فرزندانش خرج و مصرف می‌کند زکات به وی پرداخت می‌شود حتی اگر نماز نمی‌خواند.