(۳۷۰۲) بررسی اخلاقی دریافت زکات

(۳۷۰۲) سوال: مرد فقيری یک دوست ثروتمند دارد که وقتی می‌خواهد زکاتش را بپردازد، فقیر به او می‌گوید: بخشی از مال زکات را به من بده تا میان خانواده‌های نیازمند توزیع کنم. منظور وی خودش است اما او خجالت می‌کشد نیازش را با صراحت به او بگوید. وی نیز مال زکات را به او می‌دهد تا میان نیازمندان تقسیم کند. مرد نیازمند که واقعا به پول احتیاج دارد نیز آن ‌را می‌گیرد. آیا گرفتن زکات به این شکل، درست است؟

جواب:

این کار، حرام است، جایز نیست و برخلاف امانت‌داری می‌باشد؛ زیرا دوستش او را وكيل نموده و آن مبلغ را به وی تحویل می‌دهد تا آن را میان دیگران توزیع کند اما او آن را برای خودش بر می‌دارد. حال آن که علما بیان نموده‌اند که جایز نیست وکیل از چیزی که به او وکالت داده شده است، برای خودش بردارد و در آن تصرف و دست‌درازی کند. بنابراین اکنون بر این شخص واجب است که دوستش را مطلع سازد که پولی که قبلا می‌گرفته را برای خودش گرفته و استفاده کرده است؛ اگر اجازه داد، ایرادی ندارد اما اگر اجازه نداد، مسئولیت دارد مبلغی که برای خودش برداشته و چنین تصرف و استفاده‌ای از آن کرده است را تأمین کند و به جای دوستش زکات بپردازد.

به همین مناسبت دوست دارم در مورد مسئله‌ای تذکر بدهم که برخی افراد جاهل و نادان، مرتکب آن می‌شوند؛ بدین صورت که شخص، نیازمند است و از زکات می‌گیرد سپس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را بی‌نیاز می‌سازد اما مردم هم‌چنان بنا بر عادت گذشته به او به عنوان یک فقیر، زکات می‌دهند و این شخص نیز زکات را از مردم می‌گیرد، می‌خورد و می‌گوید: من که چیزی درخواست نکرده‌ام و این رزق و روزی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایم فرستاده است. این کار، حرام است و جایز نیست چون کسی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وی را بی‌نیاز نموده، خوردن از مال زکات را بر وی حرام نموده است. برخی افراد نیز زکات را می‌گیرند سپس بدون این که صاحب زکات به وی وکالت بدهد آن ‌را به دیگران می‌دهند که این نیز حرام است و جایز نیست که چنین دخل و تصرفی انجام دهد. گناه این شخص از شخص اول کم‌تر است اما انجام این کار، حرام بوده و اگر صاحب زکات، اجازه‌ی دخل و تصرف در زکات را به او ندهد و این کارش را درست نداند، مسئولیت زکات او را به عهده دارد. اگر این شخص، واقعا صادق و راستگو باشد، به صاحب زکات خواهد گفت: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مرا بی‌نیاز نموده است اما اگر دوست داری، می‌توانم آن ‌را به نیازمندانی که می‌شناسم بدهم. اگر اجازه داد ایر،ادی ندارد اما در غیر این صورت باید مبلغ را به او برگرداند.

تعداد بازدید: 9

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: رجل فقير وله صديق غَنِي مُوسِر، وحينما يريد صديقه الغَنِي دَفْعَ الزكاة يقول له هذا الفقير : أعطني جزءا من المال أنفقه لك على بعض الأسر المحتاجة، وهو يعني نفسه، ولكنه يستحي أن يُصرح له بحاجته، فيعطيه المال على أن يوزعه على المحتاجين، فيأخذه، وهو محتاج فعلا، فهل يجوز أخذ الزكاة بهذه الطريقة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا مُحرَّم عليه ولا يجوز، وهو خلاف الأمانة؛ لأن صاحبه يعطيه على أنه وكيل يدفعه لغيره، وهو يأخذه لنفسه، وقد ذكر أهل العلم بأن الوكيل لا يجوز أن يتصرف فيها وكل فيه لنفسه. وعلى هذا فإن الواجب عليه الآن أن يُبيّن لصاحبه بأن ما كان يأخذه مِن قَبْلُ كان يَصْرِفه على نفسه، فإن أجازه فذاك، وإن لم يُجْزِه فإن عليه الضمان، أي: على هذا الذي تَصَرَّف هذا التصرف، عليه أن يَضْمَن ما أخذه لنفسه ليؤدي الزكاة عن صاحبه. وبهذه المناسبة أود أن أنبه إلى مسألة يفعلها بعض الناس الجهال، وهي أنه يكون فقيرًا ويأخذ من الزكاة، ثم يغنيه الله، فيعطيه الناس على العادة على أنه لم يزل فقيرا، ثم يأخذها، فمن الناس من يأخذها ويأكلها ويقول: أنا ما سألت، وهذا رزق ساقه الله إليَّ. وهذا مُحرّم ولا يجوز؛ لأن من أغناه الله – تعالى – حرم الله عليه أن يأكل شيئًا من الزكاة ومن الناس من يأخذها ثم يعطيها غيره بدون أن يُوَكَّله صاحب الزكاة، وهذا أيضًا مُحرّم، ولا يحل له أن يتصرف هذا التصرف، وإن كان دُونَ الأَوّل، لكنه مُحرّم عليه أن يفعل هذا، ويجب عليه ضمان الزكاة لصاحبها إذا لم يأذن له ويُجز تصرفه، وإذا كان هذا صادقا فإنه يقول لصاحب الزكاة الذي أعطاه أنا قد أغناني الله، ولكني إذا تحب أن أعطيها من أراه أَهْلًا، فإن أذن له، وإلا فلْيَرُدَّها إليه.