(۳۵۷۵) سوال: به مبلغ بیش از یک میلیون لیره‌ی سوريه‌ بدهی دارم و هر سال سیصد هزار لیره درآمد دارم که این مبلغ، یک‌چهارم بدهی من هم نمی‌شود؛ نمی‌توانم زکات بپردازم زیرا بر درآمدم اختیاری ندارم و الان حیران و سرگشته هستم. لطفا مرا راهنمایی کنید.

جواب:

اگر اموالی که به دست این شخص می‌رسد پیش از یک سال به اتمام برسد یا آن را خرج کند، زكات ندارد اما اگر یک سال بر آن بگذرد، پرداخت زکاتش واجب است حتی اگر بدهکار باشد؛ زیرا زکات به مال، تعلق می‌گیرد چنان که به عهده و ذمه‌ی شخص تعلق دارد؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ * لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ} [المعارج: ۲۴-۲۵] : (کسانی که در اموالشان حق و میزان مشخصی برای افراد نیازمند و درمانده وجود دارد). همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وقتی معاذ رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ را به يمن می‌فرستاد، به او فرمود: «أَعلِمْهُمْ أَنَّ اللَّه افْتَرَضَ عَلَيهمْ صدَقَةً تُؤْخذُ مِنْ أَغنيائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرائهم»[۱] : (به آنها خبر بده که الله زکات اموالشان را بر آنان فرض نموده که از ثروتمندان ايشان گرفته شده و به فقيران آنان داده می‌شود).

برخی علما بر این دیدگاه هستند که اگر فردی بدهکار باشد، به همان اندازه زکات از او ساقط می‌شود؛ مثلا اگر شخصی پنج هزار درهم بدهکار باشد و مبلغ ده هزار درهم در اختیار داشته باشد، برخی علما می‌گویند: فقط زکات پنج هزار درهم را می‌پردازد زیرا این مقدار، علاوه بر بدهی او است. می‌گوییم:‌ درست این است که باید زکات تمام آن ده هزار درهم را بپردازد. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بدهی او را برطرف می‌نماید و چه بسا برکتی بر دیگر اموالش نازل نماید تا بتواند بدهی‌اش را ادا کند.

۱-تخریج آن گذشت.