(۳۵۶۳) آیا چاپ و توزیع کتاب‌های اسلامی، صدقه‌ی جاریه به شمار می‌رود؟

(۳۵۶۳) سوال: آیا چاپ و توزیع کتاب‌های اسلامی، صدقه‌ی جاریه به شمار می‌رود؟ چه چیزهایی از جمله صدقه‌ی جاریه است؟ لطفا پاسخ دهید، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اجرتان دهد.

جواب:

صدقه‌ی جاریه صدقه‌ای است که منفعت و سود آن ادامه پیدا می‌‌کند لذا جاريه (ادامه‌دار) نامیده شده است چون متوقف نمی‌شود اما صدقه‌ی غير جاريه، صدقه‌ای است که فرد به صورت موقت از آن بهره می‌برد؛ مثلا اگر مبلغ هزار یا دو هزار ریال به فقیری صدقه دادی، آن را در مدت یک یا دو ماه مصرف می‌کند و آن صدقه قطع می‌شود اما اگر منزل یا مغازه‌ای را برای بهره‌وری نیازمندان وقف کنید تا از بهره‌وری آن استفاده شود، صدقه‌ی جاريه است. چاپ کتاب‌ها و دیگر موارد سودمند تا وقتی که مردم از آن استفاده کنند، صدقه‌ی جاريه است و اجرش ادامه دارد. گاهی کتاب‌ها از بین می‌رود اما مطالبش در کتاب‌های دیگر نقل می‌شود و چاپ آن مطالب در کتاب‌های دیگر، بی‌تردید صدقه‌ی جاریه است اما کسی که قصد چاپ کتاب‌های سودمند برای مردم دارد، شایسته است با علمای مورد اعتماد مشورت نماید و هر کتابی‌ که به او پیشنهاد می‌شود را چاپ و منتشر نکند و سخن کسی که نمی‌شناسد را گوش ندهد. گاهی یک شخص مدّعی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او بيان و شیوه‌ی جذابی در سخن گفتن عطا نموده می‌آید و می‌گوید: این کتاب از بهترین کتاب‌ها است و مطالبی در آن وجود دارد که در دیگر کتاب‌ها نیست سپس این شخص فریبش را می‌خورد و می‌گوید: این کتاب ‌را چاپ می‌کنم! بدون شک، این از عجله و شتاب‌زدگی است. هر وقت كتابی برای چاپ و صدقه به شما پیشنهاد شد، با علمایی که به علم، امانت‌داری و دین‌داری آنان اعتماد دارید و حسادت ندارند، مشورت کنید. شاید این عالمِ مورد اعتماد به شما بگوید: (من نمی‌توانم و وقت ندارم این کتاب را بخوانم). در این صورت به او مهلت دهید و بگویید: این کتاب سیصد صفحه دارد و شما سیصد روز مهلت دارید، حتی اگر روزانه فقط یک صفحه بخوانید، باز هم ایرادی ندارد! برادرانم که کتاب‌ها را مراجعه و بررسی می‌نمایند را نیز نصیحت می‌کنم که برای هر روز، مقداری را مشخص نمایند و به آن پایبند باشند؛ مثلا روزانه پنج صفحه را مراجعه و بررسی کنند و چنین نباشد که یک روز، پنج صفحه را بررسی کنند سپس چند روز به آن نپردازند؛ بلکه اگر مقداری را برای هر روز مشخص کردند، حتی در زمان خواب هم که شده، آن ‌را انجام دهند تا آن کتاب، تمام شود اما اگر بی‌برنامه باشند و آن ‌را برای وقت فراغت بگذارند، کتاب به طور سریع، تمام نمی‌شود. این مطلب درباره‌‌ی چاپ کتاب‌های سودمند است که صدقه‌ی جاریه محسوب می‌شود و تفاوتی ندارد که اصل کتاب باقی بماند و از آن استفاده کنند یا مطالبش در کتاب‌های دیگر آورده شود یا شخص عالمی آن ‌را بخواند و آن ‌را نشر دهد. بإذن الله این از بهترین و سودمندترین کارها است. اشاره می‌کنم که برادران تاجر و ثروتمند ما توجه داشته باشند که من معتقد هستم بر آنان واجب است فقط بعد از مشورت با علمای مورد اعتماد در علم و امانت‌داری، اقدام به چاپ کتاب نمایند.

سؤال: شیخ بزرگوار: چه چیزهایی شامل صدقه‌ی جاریه می‌شود؟

جواب: هر چیزی که برای نزدیک شدن و تقرب به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد و به طور دائم و مستمر باقی بماند، شامل صدقه‌ی جاریه می‌شود.

تعداد بازدید: 25

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل طباعة الكتب الإسلامية والقيام بتوزيعها يعتبر من الصدقة الجارية؟ أفيدونا مأجورين. وماذا يدخل في الصدقة الجارية؟ جزاكم الله خيرًا.

فأجاب -رحمه الله تعالى -: الصدقة الجارية هي التي يستمر الانتفاع بها، ولهذا سُمِّيت جارية؛ لأنها غير واقفة والصدقة غير الجارية هي التي ينتفع بها الإنسان في وقتها فقط، فمثلاً إذا أعطيت فقيرًا ألف ريال أنفقه في مدة شهر أو شهرين انقطعت الصدقة، وإذا أوْقَفْتَ عمارة أو بيتا أو دكانا ليكون ريعه في الفقراء فالصدقة جارية ما دام ربعه موجودا، وطباعة الكتب والأشياء النافعة صدقة جارية، ما دام الناس ينتفعون بها فهي جارية الأجر جارية الثواب، وقد تتلف هذه الكتب لكن يُنتفع بما نُقِل منها في كتب أخرى، ثم بما نقل من الكتب الأخرى، فطباعة الكتب النافعة صدقة جارية لا شك فيها. لكن ينبغي لمن أراد أن يطبع كتبا ينتفع المسلمون بها أن يستشير أهل العلم الموثوق بعلمهم، ولا يطبع كل كتاب مُقَدَّم إليه، ولا يأخذ بقول كل إنسان وهو لا يعرفه، قد يأتي إنسان متحذلق أعطاه الله -تعالى- بيانًا وفصاحة وأسلوبًا جَذَّابًا فيأتي لشخص ويقول: هذا الكتاب من أفضل الكتب وأحسن الكتب اجتمع فيه ما لا يوجد في غيره. فيغتر الرجل بكلامه هذا ويقول: اطبع منه. وهذا تسرع بلا شك، كلما عُرِض عليك كتاب لطبعه والصدقة به فاسْتَثر أهل العلم الذين تثق بعلمهم وأمانتهم ودينهم، وأنه ليس عندهم حَسَد لأحد، ربما يقول لك هذا العالم الذي تثق به أنا لا أستطيع، ليس عندي فرغة. أمهله حتى يفرغ وقل له: لو تقرأ منه كل يوم ورقة فهو ثلاثمائة ورقة، لك ثلاثمائة يوم، ما فيه مانع. وهنا أنبه إخواني الذين يراجعون الكتب -سواء من مؤلفات أو غيرها- أن يجعلوا شيئًا مُعَيّنا كل يوم يلتزمون ،به خمس ورقات مثلا، خمس صفحات، المهم ألا يكونوا يراجعون اليوم خمس صفحات، ثم في الغد لا يراجعون، ثم بعد غدٍ لا يراجعون، وتروح عليهم الأيام، بل إذا حددوا شيئًا معينا كل يوم يقضونه – ولو عند ساعة النوم – فإن الكتاب ينتهي، لكن إذا ظل على الفرغة – متى فَرَغْتُ رَاجَعْتُ فإنه لن ينتهي بسرعة. هذا ما أقوله حول طباعة الكتب النافعة، أنها من الصدقة الجارية، سواء بقيت وانتفع بها مباشرة، أو بما نُقل منها، أو عالم قرأها وانتفع بها ونشر علمه، فهي من أفضل الأعمال وأكثرها نفعا بإذن الله. لكن الذي أرى أنه من الواجب والذي أشير به ألا يُقدم أحد من إخواننا التجار على طباعة الكتب إلا بعد مشاورة العلماء الذين يوثق بعلمهم وأمانتهم.

فضيلة الشيخ، وماذا يدخل في الصدقة الجارية؟

فأجاب رحمه الله تعالى: كل شيء مستمر مما يقرب إلى الله فهو داخل في الصدقة الجارية.