(۳۴۰۳) سوال: آیا نمازگزاردن به نیابت از شخصی که وفات نموده جایز است؟ در این صورت نیت چگونه می‌باشد؟ همچنین آیا جایز است به نیابت از شخصی که وفات نموده حج گزارده شود؟

جواب:

نمازگزاردن به نیابت از شخصی که وفات نموده مشروع نیست حتی اگر دانسته شود که وی نماز را به امید این که بعد از شفا یافتن بخواند، ترک کرده است. همان طور که بسیاری از بیماران که نادان هستند انجام می‌دهند. گاهی بیماری شدید است و نماز بر وی سخت می‌شود یا در لباس یا رختخوابش نجاست وجود دارد و نمی‌تواند آن را پاک کند لذا به امید این که خوب شود سپس نماز را قضا کند نماز را به تأخیر می‌اندازد اما قبل از آن از دنیا می‌رود. این کار منکر و ناپسندی است و بر بیمار واجب است بر بر حسب حال خودش نماز بخواند حتی اگر نتواند بدن، لباس یا مکان نمازش را پاک کند باید نماز بخواند حتی اگر نجس باشد و نتواند نجاستی که به وی رسیده را پاک کند برایش حلال نیست نماز را به تأخیر بیندازد بلکه باید بر حسب حالش نماز بخواند به دلیل فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ :{فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ} [التَّغَابُنِ: ١٦] ترجمه: (تا جایی که می‌توانید تقوای الله را پیشه سازید). اگر فرض شود وی از دنیا رفت و نمازهایی بر وی ماند قضا کردنش به جای او مشروع نیست زیرا این کار از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و سلف صالح رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم وارد نشده است اما برای خانواده و خویشاوندانش شایسته است برایش از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بسیار طلب آمرزش و توبه کنند.

حج و روزه اگر در مورد آن‌ها کوتاهی کرده باشد به نیابت از او قضا می‌شود؛ به طوری که توانایی روزه گرفتن داشته اما روزه نگرفته تا این که از دنیا رفته است که این بسیار رخ می‌دهد. مثل این که انسان در رمضان مسافر باشد و افطار کند سپس رمضان تمام می‌شود و او توانایی قضا گرفتن دارد اما قبل از قضاگرفتن از دنیا می‌رود. این شخص به نیابت از وی روزه گرفته می‌شود به دلیل حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «من مات و عليه صيام صام عنه وليّه»[۱] ترجمه: (هر کس از دنیا رفت و بر وی روزه بود ولیّ او به نیابت از وی روزه می‌گیرد). اگر ولیّ وی به نیابت از او روزه نگرفت میت گناهی ندارد اما در مقابل هر روز، یک مسکین به عنوان کفّاره غذا داده می‌شود.

همچنین اگر در ادای حج کوتاهی کرده باشد به نیابت از وی قضا می‌شود مثل این که توانایی حج را داشته اما حج انجام نداده است که چنین شخصی به نیابت از وی حج انجام می‌شود.

(۱⁾ [أخرجه البخاري: كتاب الصوم، باب من مات و عليه صوم، رقم ١٩٥٢. و مسلم: كتاب الصيام، باب قضاء الصيام عن الميت، رقم ١١٤٧]