(۳۳۷۹) سوال: شیخ بزرگوار، بعضی از مردم نزد ما زمانی که شخصی وفات می‌کند روی قبرش سیمانکاری می‌کنند و بر آن اسم، تاریخ و عمر شخص را می‌نویسند این عمل جایز هست یا نه؟ به ما فتوا دهید-الله به شما پاداش دهد-

جواب:

جواب به این سوال نیاز به مقدمه دارد و آن این است که قبرستان جایگاه مردگان است نه جایگاه انسان‌های زنده که  تزیین و آرایش شود و سیمان کاری بشود و بر روی آن جملات مرثیه و مداحی نوشته شود اما واجب است که منزل مردگان بر حالت خودش باقی بماند تا انسانی که از آن عبور می‌کند را بیدار سازد به صورت صحیح از حدیث بریده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرموده است: {قَدْ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَقَدْ أُذِنَ لِمُحَمَّدٍ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّهِ، فَزُورُوهَا؛ فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ الْآخِرَةَ}[۱] یعنی: (قبلا شما را از زیارت قبور نهی کرده بودم پس الان  به محمد اجازه‌ی زیارت کردن قبر مادرش داده شده است. پس زیارت قبور بکنید زیرا یقیناً یادآوری آخرت است). اگر این مجال را برای مردم باز کنیم که قبر‌هایشان را تزیین و آرایش کنند و جایی برای نوشتن قرارش دهند، قبرها محلی برای مباهات می‌شود و دیگر محل عبرت گرفتن برای زندگان نمی‌باشد و برای همین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از گچ کاری، بنای بر آن و نشستن بر آن نهی فرمودند و از جابر روایت است که می‌فرماید: {نهى رسولُ الله صلَّى الله عليه وسلَّم أن يُجصَّصَ القبرُ، وأن يُقعَدَ عليه، وأن يُبنَى عليه}[۲] يعني: (رسول الله از کچ کاری قبر، نشستن روی قبر و بنای بر آن نهی فرمودند). پس از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از اموری که برای اغراق در قبرها بود، از بنا کردن و نوشتن و مانند آن‌ها نهی فرمود و از اموری که اهانت به قبر‌ها و صاحب آن بود از جمله نشستن بر  روی قبر نهی کردند.

تا این که بداند همچنین صاحبان قبر در گرو اعمالشان هستند و آرزوی همه‌ی آن‌ها این است که بتوانند یک حسنه‌ای به حسناتشان زیاد کنند همانطور که در حدیث است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: {ما من أحد يموت إلا ندم “. قالوا: وما ندامته يا رسول الله؟ قال”: إن كان محسنا، ندم أن لا يكون ازداد، وإن كان مسيئا، ندم أن لا يكون نزع}[۳] يعني: (هیچ کس نمی‌میرد مگر اینکه پشیمان باشد. گفتند پشیمانیش چیست یا رسول الله؟ گفت: اگر نیکوکار بوده است پیشمان می‌شود بیشتر انجام نداده است و اگر خطاکار باشد از انجام دادن آن پشیمان می‌شود). و اهل قبور نه برای خود و نه برای دیگران، از باب اولی مالک نفع و ضرر نیستند اگر چه بندگان صالح، اولیا مقرب الله باشند. قطعا هیچ کدام از ایشان صاحب نفع و ضرر نمی‌باشند بلکه خودشان محتاج دعای دیگران هستند که برایشان از الله مغفرت و نجات از آنش بخواهند.

بر اساس این مقدمه برای سوال کننده به حکم آن چه پرسیده بیان شد از سیمان کاری بر روی قبر، نوشتن اسم و تاریخ وفات و ولادت و چه بسا بر روی آن از اعمالی که میت در حیاتش  انجام داده است را نیز می‌نویسند و چیزهای دیگر که همه آنها شامل نهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چه به لفظ و چه به معنا می‌شود بنابراین من همه برادران مسلمانم در هرجایی هستند را نصیحت می‌کنم برای هر کسی که کلام من را می‌خواند یا برای او نقل می‌شود که تقوای الهی را در مورد اصحاب قبور رعایت کنند و قبر‌های مسلمین را بر آن حالتی که در عهد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و خلفای راشدین و اصحاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم بوده است باقی بگذارند و اما مباهات کردن با آن و سیمانکاری و نصب شن‌های بزرگی که آن قبر از دیگر قبور متمایز می‌سازد. پس قطعا این خلاف روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و از علی بن ابی طالب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت است که به ابی الهیاج گفت: {أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ، وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ}[۴] یعنی: (آیا تو را بر آن‌چه که رسول الله مرا بر آن برانگیخت، برانگیزم؟ ایشان فرمود: هیچ تمثالی را به حال خود رها مکن، جز این که آن را نابود کنی و هیچ قبر بلندی را رها مکن، مگر این که آن را هموار گردانی). وشکی در این نیست که آخر این امت اصلاح نمی‌شود مگر با آنچه اول این امت اصلاح شده است و آن تمسک به روش رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و خلفای راشیدنش رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم هست.

[۱] [رواه ترمذی(۱۰۵۴) ، نسائی(۴۴۳۰) و احمد(۱۳۶۴۰)]

[۲] [تخریج آن گذشت]

[۳] [رواه ترمذی(۲۴۰۳)]

[۴] [تخریج آن گذشت]