پنج‌شنبه 7 شوال 1447
۶ فروردین ۱۴۰۵
26 مارس 2026

(۲۹۶۲) معنای حدیث قصر نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در سفر تا زمان بازگشت

(۲۹۶۲) سوال: معنای حدیثی که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت می‌‌شود چیست که ایشان هنگامی که به سفر می‌‌رفتند تا اینکه برگردند بیش از دو رکعت نمی‌‌خواندند؟

جواب:

این نیز صحیح است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إذا خرج من المدینة لم یزد علی رکعتین حتی یرجع»[۱](هنگامی که از مدینه خارج می‌‌شد تا هنگامی که بر می‌‌گشت بیش از دو رکعت نمی‌‌خواند) فرقی نداشت در غزوه، حج یا در عمره باشد زیرا هرگاه انسان از شهرش خارج شد مسافر محسوب می‌‌شود تا اینکه به شهرش برگردد مگر اینکه در شهری که به آن سفر نموده نیت اقامت مطلق و نامحدود داشته باشد یا اینکه قصد اقامت داشته باشد و از کشور خود به کشور جدید مهاجرت کند در این صورت حکم اهل آن شهری که به آن مسافرت نموده را می‌‌گیرد.

سپس اگر به شهرش بدون قصد اقامت برگردد در شهرش مسافر محسوب می‌‌شود به همین دلیل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مکه قصر نمودند در حالی که شهر اولش محسوب می‌‌شد.

این مورد زیاد اتفاق می‌‌افتد و در مورد آن سؤال پیش می‌‌آید که هرگاه انسان در شهر جدیدی غیر از شهر اولش مقیم شود هنگامی که به شهر اولش برگشت آیا در حکم مسافر است یا در حکم مقیم؟ می‌‌گوییم: در حکم مسافر است و به دلیل آن اشاره کردیم و فرقی بین اینکه در شهر اولی که آن را ترک نمود و در جای دیگری مقیم شد ازدواج کرده باشد یا اینکه ازدواج نکرده باشد نیست چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مکه قصر می‌‌‌‌کرد با این وجود که در آن جا ازدواج کرده بود و بیشتر فرزندانش در مکه به دنیا آمدند.


[۱] مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب صلاة المسافرین، شماره­­ی (۶۹۸) از ابن عمر با لفظ «صحبت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فی السفر، فلم یزد علی رکعتین حتی قبضه الله» وارد شده است.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما معنى الحديث الذي يُروى عن النبي صلى الله عليه وسلم: أنه كان إذا خرج -عليه الصلاة والسلام – لم يزد على ركعتين حتى يرجع؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: هذا أيضًا ،صحيح، وهو أن رسول الله صلى الله عليه وسلم «إذا خرج من المدينة لم يزد على ركعتين حتى يرجع»، سواء كان في الغزو، أو في الحج، أو في العمرة؛ لأن الإنسان إذا خرج من بلده فهو مسافر حتى يرجع إليها، إلا إذا نوى الإقامة في البلد الذي سافر إليه إقامة مطلقة غير محددة، أو نوى الاستيطان والانتقال من بلده إلى هذا البلد الآخر الجديد، فإنه يكون له حكم أهل البلد الذي سافر إليه.

ثم لو عاد إلى بلده بغير نية الاستيطان فهو مسافر في بلده، ولهذا قصر النبي صلى الله عليه وسلم في مكة مع أنها كانت بلده الأول.

وهذا كثيرًا ما يحدث ويقع فيه التساؤل : أن الإنسان يستوطن بلدًا جديدًا غير بلده الأول، فهل إذا رجع إلى بلده الأول يكون في حكم المسافر، أو يكون في حكم المستوطن المقيم؟ نقول: إنه يكون في حكم المسافر، ودليله ما أشرنا إليه، ولا فرق بين أن يكون قد تزوج في بلده الأول الذي تركه واستوطن غيره أو لم يتزوج؛ لأن الرسول صلى الله عليه وسلم كان يقصر في مكة، مع أنه قد تزوج فيها وأتاه أكثر أولاده وهو في مكة.

مطالب مرتبط:

(۳۰۰۳) حکم نماز کسی که روزانه مسافت سفر را طی می‌کند

برخی از اهل علم سفری را که نماز در آن قصر می‌‌شود مسافت آن را هشتاد و یک یا هشتاد و سیه کیلومتر مشخص کرده‌‌اند و بنابر این قول می‌‌تواند نماز را قصر کند اما از روی احتیاط قصر نکند بهتر است....

ادامه مطلب …

(۲۹۹۵) مقدار مسافتی که نماز در آن قصر می‌‌شود چقدر است؟

در مورد مسافتی که در آن نماز قصر می‌‌شود؛ علما از جمله محدثین و فقهاء پیرامون این مسأله اختلاف نموده‌‌اند و بیشتر اهل علم نظرشان این است که مسافت آن شانزده فرسخ یعنی هشتاد و دو کیلومتر است....

ادامه مطلب …

(۲۹۸۵) جواز جمع نماز برای مسافر مقیم سه‌روزه با نیت ادامه‌ی سفر

در این حالت برایش قصر و جمع جایز است اما قصر نمودن بهتر از کامل خواندن و عدم جمع بهتر از جمع بستن است....

ادامه مطلب …

(۲۹۶۴) حکم جمع بین نماز مغرب و عشاء هنگام سفر از شهری دور به شهری نزدیک

برای تو جایز است که نماز را قصر و جمع کنی مادامی که به شهرت برنگشتی زیرا جمع از رخصت‌‌های سفر است و قصر از عزیمت‌‌های سفر و سنت بسیار مؤکده است...

ادامه مطلب …

(۳۰۰۱) حکم قصر نماز و افطار روزه در سفر کوتاه

کسی که از منطقه‌‌ی شرقی به بحرین برود مسافر است...

ادامه مطلب …

(۲۹۸۹) مدت جواز قصر نماز برای مسافر در اقامت‌های میان‌مدت

اختلاف در این مسأله زیاد است تا جایی که اهل علم بیش از بیست قول ذکر کرده‌‌اند اما نص صریح و صحیحی برای تعیین مدت به عدد خاصی وجود ندارد...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه