(۲۷۱۰) سوال: من در روستای صحرایی هستم و هنگامی که به نماز مغرب می‌‌رویم، قبل از دخول وقت وارد می‌‌شوم و می‌‌نشینم و برخی از برادران خارج از مسجد می‌‌مانند و می‌‌گویند: درست نیست که وارد مسجد شویم مگر اینکه دو رکعت نماز بخوانیم و نماز در این وقت مکروه است، مرا به چه چیزی نصیحت می‌‌کنید؟ ماندن خارج مسجد -با دانستن اینکه برادرانی که خارج از مسجد هستند، از ذکر نمودن خیلی دور هستند و ذکر نمی‌‌کنند- یا اینکه وارد مسجد شوم و اشکالی ندارد؟

جواب:

تو و برادرانت را نصیحت می‌‌کنم به اینکه وارد مسجد شوید حتی اگر بعد از عصر و هنگام غروب خورشید باشد و اینکه دو رکعت سنت تحیه‌‌ی مسجد را بخوانید، ننشینید تا اینکه این دو رکعت را بخوانید؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین»[۱](هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشیند تا اینکه دو رکعت بخواند) و این حدیث عام است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وقتی را خاص نکردند و نفرمودند: مگر اینکه در فلان وقت یا فلان وقت داخل شوید و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خطبه‌‌اش را قطع کردند برای اینکه به کسی که داخل مسجد شد و نشست بگوید: «قم فارکع رکعتین»[۲](بلند شو و دو رکعت نماز بخوان)، لذا بلند شد و دو رکعت خواند، در حالی که مشغوب شدن از خطبه حرام است، لذا به تمام کسانی که وارد مسجد در هر زمان و وقتی می‌‌شوند، می‌‌گوییم: ننشین تا اینکه دو رکعت نماز بخوانی.

اگر کسی بگوید: آیا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نماز خواندن بعد از نماز عصر تا هنگام غروب خورشید نه نکرده‌‌اند؟

می‌‌گوییم: بله! اما تحیه‌‌ی مسجد را خاص نکردند بلکه به طور عام بیان نمودند و حدیث تحیه‌‌ی مسجد خاص است: «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین»[۳](هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشید تا اینکه دو رکعت بخواند)

و اگر گفته شود: بین این دو عموم و خصوص من وجه است، همان‌‌طور که در اصول فقه مشهور است؟

می‌‌گوییم: بله! بین آن‌‌ها عموم وخصوص من وجه است ولی خصوص تحیه‌‌ی مسجد -که عام در وقت است- قوی‌‌تر از عموم نماز است -که خاص در وقت نهی است-، به دلیل اینکه احادیث وارد شده در نهی از نماز در اوقات نهی به حالاتی خاص شده که عمومیت آن را ضعیف می‌‌کند و شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله می‌‌گوید-همان‌‌طور که دیگران نیز می‌‌گویند-: عام محفوظ -که تخصیص در آن وارد نشده- مقدم است بر عام مخصوصی که تخصیص در آن وارد شده است. [۴]

و نزد اهل علم معلوم است که احادیث نهی از نماز در اوقات نهی تخصیصات متعددی بر آن وارد شده است بر خلاف امر به نمازی که همراه با سبب است که تخصیص در آن وارد نشده است.

پس به تمام شنوندگان می‌‌گوییم -هر چند که در سؤال وارد نشده- درست این است که تمام نمازهایی که دارای سبب هستند در اوقات نهی خوانده می‌‌شوند و نهی وارد آن‌‌ها نمی‌‌شود، زیرا نمازی است که به سبب معینی تخصیص داده شده است، لذا حکمت نهی از نماز در اوقات مشخص نیز از آن دور می‌‌شود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب الجمعة، باب إذا رأی الإمام رجلا جاء و هو یخطب، أمره أن یصلی رکعتین، شماره_­­ی (۹۳۰)، و مسلم: کتاب الجمعة، باب التحیة و الإمام یخطب، شماره­ی (۸۷۵).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] الفتاوی الکبری (۲/۲۶۵)، و مجموع الفتاوی (۲۳/۱۹۲).