(۲۵۵۲) سوال: حکم خواندن کل قرآن توسط امام در نماز تراویح چیست؟ آیا واجب است یا مستحب؟ آیا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کل قرآن را در نماز تراویح ختم می‌‌نمودند؟

جواب:

نماز تراویح همان قیام اللیل است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد آن فرمود: «من قام رمضان ایمانا واحتسابا، غفر له ما تقدم من ذنبه»[۱](کسی که رمضان را از روی ایمان و طمع پاداش روزه بگیرد، گناهان گذشته‌‌اش بخشیده می‌‌شود)، لذا نماز تراویح همان قیام اللیل در رمضان است و به این اسم نام‌‌گذاری شده چون سلف آن را طولانی می‌‌کردند و بین هر چهار رکعت استراحت می‌‌کردندو این سنت است به دلیل تشویق پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با قول و با فعلش، زیرا ایشان چند شب را در رمضان با اصحابش خواندند سپس دست کشیدند و فرمود: «إنی خشیت أن تفرض علیکم فتعجزوا عنها»[۲](ترسیدم که بر شما واجب گردد و از انجامش آن درمانده شوید) لذا قیام رمضان به صورت جماعت در سنت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است، بعد از اینکه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را قطع کردند، مردم یا آن را به صورت فردی و یا پراکنده به صورت دونفری یا سه نفری و… می‌‌خواندند و در خلافت عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روزی به سوی آن‌‌ها رفت در حالی که به صورت پراکنده نماز می‌‌خواندند، تصمیم گرفت آن‌‌ها را بر یک امام جمع نماید و به تمیم داری و ابی بن کعب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا دستور داد که یازده رکعت بخوانند و این کار را انجام دادند و تا الان این سنت وجود دارد.

و نمی‌‌دانم که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در شب‌‌هایی که با مردم نماز خواند، قرآن را ختم نمود یا نه، اما بسیاری از اهل فقه رَحِمَهُمُ‌الله گفته‌‌اند: برای امام شایسته است که کل قرآن را در این قیام ختم نموده تا نمازگزاران کل قرآنی را که ابتدای نزولش در این ماه بوده را بشنوند. این گونه فقها رَحِمَهُمُ‌الله گفته‌‌اند.  

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب الجمعة، باب من قال فی الخطبة بعد الثناء: أما بعد، شماره­ی (۹۲۴)، و مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب الترغیب فی قیام رمضان و هو التراویح، شماره­ی (۷۶۱).