(۲۴۶۲) سوال: با امام نماز مغرب میخواندیم و زمانی که دو را رکعت را خواند برای تشهد ننشست و برای رکعت سوم ایستاد لذا به او گفتیم: سبحان الله، پس فورا نشست سپس برای رکعت سوم ایستاد و نماز را کامل کرد اما بعضی از ما به او گفتند: چگونه از سنت به فرض برگشتی؟ و او جواب داد: قرائت را شروع نکرده بودم برای همین نشستم، در این مورد ما را راهنمایی کنید بارک الله فیکم؟
جواب:
عملش خلاف چیزی است که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم امر نموده است زیرا انسان هنگامی که از تشهد اول بلند شد (یعنی برای تشهد ننشست) و کاملا ایستاد پس برنمیگردد و قبل از سلام نماز سجدهی سهو را به جا میآورد و فعل رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم اینگونه بود: «أن النبي صلى بهم صلاة الظهر فقام من ركعتين و لم يجلس – يعني: لم يجلس في التشهد الأول- فلما قضى الصلاة و انتظر الناس تسليمه سجد سجدتين ثم سلم»[۱]: (رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم با ایشان نماز ظهر میخواند که از رکعت بلند شد و ننشست (یعنی برای تشهد اول ننشست) هنگامی که نماز را تمام کرد و مردم منتظر سلام نمازش بودند دو سجده کرد سپس سلام داد): و از حدیث مغیرة بن شعبة رَضِيَاللهُعَنْهُ روایت شده است که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم فرمود: «فإن استتم قائمًا فلايجلس»[۲]: (پس اگر کامل ایستاد، نشیند(
قاعده: کسی که از تشهد اول بلند شد (یعنی برای تشهد ننشست) تا این کاملا بایستاد دیگر نمینشیند ولی برای او واجب است که قبل از سلام سجدهی سهو به جا آورد.
اما قول جماعت که به او گفتند: چگونه از فرض به سنت برگشتی؟ در موردش بحث وجود دارد زیرا آنها تشهد اول را سنت دانستند در صورتی که این صحیح نیست و تشهد اول واجب است زیرا در حدیث ابن مسعود رَضِيَاللهُعَنْهُ آمده است: «كُنَّا نَقُولُ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ التَّشَهُّدُ»[۳]: (قبل از این تشهد بر ما فرض شود میگفتیم): این قول: «كُنَّا نَقُولُ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ التَّشَهُّدُ»: برای تهشد اول و دوم عمومیت دارد ولی هنگامی که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم با سجدهی سهو تشهد اول را جبران کرده است دانسته میشود که رکن نیست بلکه واجبی است که اگر نمازگزار آن را ترک کرد با سجدهی سهو جبران میشود.
[۱] تخریج آن گذشت.
[۲] تخریج آن گذشت.
[۳] رواه النسائی (۱۲۷۷).