دوشنبه 20 صفر 1448
۱۲ مرداد ۱۴۰۵
3 آگوست 2026

(۲۴۵۹) حکم شک امام در تشهد اول و عدم گفتن تسبیح توسط مأمومین

(۲۴۵۹) سوال: زمانی که امام در رکعت سوم یا چهارم می‌باشد و در نشستنش در تشهد اول شک می‌کند و مأمومین نیز تسبیح نگفتند، آیا سجده‌یرسهو برای او لازم است؟

جواب:

اگر امام در ترک تشهد اول شک کرده است یعنی شک کرده که واجبی را ترک کرده یا نه؟ اهل علم در این مسئله اختلاف کرده‌اند یعنی هنگامی که نماز‌گزار در ترک واجبی شک کند مثل: تشهد اول تسبیح در رکوع یا سجود، آیا سجده‌ی سهو برایش واجب می‌شود یا نه؟ بعضی از علما گفته‌اند سجده‌ی سهو برای او واجب نیست و دلیل ایشان این است که او در سبب وجوب سجود شک کرده است و اصل عدم وجود سبب است.

و بعضی دیگر گفته‌اند اگر در ترک واجبی شک کرد بر او واجب است که سجده‌ی را به جا آورد یعنی اگر شک کرد که آیا او تسبیح گفته کرده یا نه؟ آیا تهشد اول خوانده یا نه؟ لذا سجده‌ی سهو بر او واجب می‌شود دلیل آورده‌اند که اصل عدم آنجام این فعل واجب است و هنگامی که اصل عدم انجام این فعل واجب باشد سجده‌ی سهو برای جبران این نقص واجب می‌شود.

و این قول صحیح‌تر و به احتیاط نزدیک‌تر است زیرا دلیل آن قوی‌تر می‌باشد و به برائت ذمه نزدیک‌تر است.

سوال کننده: می‌خوانیم اینقول ایشان را تفسیر کنید: اصل عدم فعل این واجب است؟

جواب: یعنی مثلا انسانی شک کرد که آیا برای تشهد اول نشسته یا خیر؟ حال اصل، نشستن آن است یا اصل، عدم نشستن آن؟ طبیعتا وقتی در وجود و عدم چیزی شک کردیم، اصل عدم آن است و بر همین مبنا اصل عدم نشستن او می‌باشد پس سجده‌ی سهو را به جا می‌آورد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا شك الإمام في جلوسه في التشهد الأول وهو في أثناء الركعة الثالثة أو الرابعة، ولم يسبح المأمومون، فهل يلزمه سجود السهو أم لا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا شك الإمام في ترك التشهد الأول فقد شك في ترك الواجب هل أتى به أم لم يأتِ به؟ وقد اختلف أهل العلم في هذه المسألة، أي: فيما إذا شك المصلي في ترك واجب كالتشهد الأول، والتسبيح في الركوع أو السجود، هل يجب عليه سجود السهو أو لا يجب؟ فقال بعض العلماء: إنه لا يجب عليه أن يسجد سجود السهو، معللين ذلك بأنه قد شك في سبب وجوب السجود، والأصل عدم وجود السبب.

وذهب آخرون إلى أنه يجب عليه سجود السهو إذا شك في ترك الواجب، أي: إذا شك هل سبح أم لم يسبح ؟ هل تشهد التشهد الأول أم لم يتشهد؟ فإنه يجب عليه أن يسجد للسهو، وعلّلُوا ذلك بأن الأصل عدم فعل هذا الواجب، وإذا كان الأصل عدم فعل هذا الواجب وجب عليه سجود السهو جبرًا لما نقص.

وهذا القول هو أصح وأحوط؛ لأن تعليله أقوى، ولأنه أبرأ للذمة.

فضيلة الشيخ: قولهم الأصل عدم فعل هذا الواجب، نريد تفسيرا له؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: يعني مثلا الإنسان شك هل جلس للتشهد الأول وتشهد أم لم يجلس ؟ فهل الأصل الجلوس أنه جلس، وأم الأصل عدم الجلوس؟ طبعا إذا شككنا في وجود شيء أو عدمه فالأصل العدم، وعلى هذا فالأصل عدم الجلوس، فيسجد.

ولكن إذا كان الإنسان كثير الشكوك فإنه لا يعتبر هذا الشك؛ لأن كثرة الشكوك تؤدي إلى الوسواس، فإذا أعرض عنها الإنسان وتركها فإن ذلك لا يضره؛ لأن الشك لا يعتبر إذا كثرت الشكوك مع الإنسان، لا في صلاته ولا في وضوئه، وكذلك إذا كان الشك بعد فراغه من العبادة، فإنه لا يعتبر إلا إذا تيقن ما شك فيه.

مطالب مرتبط:

(۲۴۶۴) حکم گفتن “سبحان الله” توسط مأمومین در صورت ترک سجده توسط امام

هنگامی که امام سجده یا رکوعی را فراموش کرد او را متوجه سازید و بگویید: سبحان الله و اگر متوجه نشد آیه‌ای از قرآن بخوانید که به آن اشاره دارد...

ادامه مطلب …

(۲۴۷۳) حکم نماز در صورت فراموشی تعداد رکعات

اگر نماز گزار شک کند که چند رکعت خوانده است از دو حالت خارج نیست:...

ادامه مطلب …

(۲۴۶۱) حکم نماز در صورت ترک سجده توسط امام و تبعیت مأمومین در نماز جماعت

در این حالت واجب است که به سجده برگردد سپس نمازش را ادامه داده و نمازش را کامل کند و سلام دهد و بعد از آن سجده‌ی سهو را به جا آورد و سلام دهد...

ادامه مطلب …

(۲۴۶۰) حکم نماز افرادی که دو رکعت آخر را نرسیده‌اند و سجده‌ی سهو را پس از نماز انجام نمی‌دهند

کم نماز این دو صحیح است و نمازشان باطل نیست نزد کسی که می‌گوید: اتباع از امام در سجده‌ی سهو بعد از سلام لازم است و همچنین نزد کسانی که می‌گویند: لازم نیست، نمازشان باطل نیست زیرا که آن دو جاهل بوده و جاهل نیز از ترک آنچه بر او واجب است معذور می‌باشد...

ادامه مطلب …

(۲۴۴۰) حکم نماز در صورت ترک یک رکعت به دلیل جهل یا فراموشی

(۲۴۴۰) سوال: اگر کسی یک رکعت از نماز را از روی جهل یا فراموشی نخواند و بلافاصله بعد از سلام از مسجد خارج شود اما وقتی زیادی نمی‌گذرد که برمی‌گردد، آیا الان یک رکعت بخواند و سجده‌ی سهو بکند یا نماز را از اول بخواند؟ جواب: اگر وقت زیادی نگذشته است و زمانی که به […]

ادامه مطلب …

(۲۴۳۵) حکم سلام پس از سجده‌ی سهو در صورت اضافه شدن رکعت در نماز

هنگامی که سجده‌ی سهو کرد دوباره سلام می‌دهد و طبق قول راجح نیازی به دوباره تشهد خواندن نیست ...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه