(۲۳۹۵) سوال: حکم ستره برای نماز‌گزار چیست؟ از این جهت بعضی در آن تساهل به خرج می‌برند و آیا خط در مقام ستره است؟

جواب:

ستره برای مأموم مشروع نیست زیرا که ستره‌ی امام برای کسانی که پشت او می‌باشند نیز حساب می‌شود.

اما برای امام و کسی که به صورت فردی نماز می‌خواند مشروع است و سنت است که نماز نخواند مگر به سوی ستره

ولی در قول راجح که جمهور اهل علم بر آن هستند واجب نیست زیرا در حدیث ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده است:«وَرَسُولُ اللَّهِ يُصَلِّي بِمِنًى إِلَى غَيْرِ جِدَارٍ، فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَيْ بَعْضِ الصَّفِّ وَأَرْسَلْتُ الْأَتَانَ تَرْتَعُ، فَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ فَلَمْ يُنْكَرْ ذَلِكَ عَلَيَّ»[۱] : (روزی در سوار بر ماده الاغی بودم و بسوی سرزمين «منا» می رفتم. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   در «منا» بدون اينكه دیواری جلوی او باشد، مشغول نماز بود. الاغم را برای چرا رها كرده، از جلوی بعضی از نماز گزاران عبور كردم و خود را به صف نماز رساندم. و كسی مرا به خاطر اين كار سرزنش نكرد): و بعضی از اهل مراد از «إلی غیر جدار»: (به سویی که دیوار نبود): را ستره دانسته‌اند زیرا در عهد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم غالبا در منی ساختمانی وجود نداشته است و همچنین برای حدیث ابی سعید الخدری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ : «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَيْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْهُ»[۲] : (هرگاه يكی از شما چيزی را بين خود و مردم ستره قرار داد و نماز خواند و شخصی خواست از جلويش بگذرد، او را دفع كند): لذا قول: ««إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَيْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ»: (هرگاه يكی از شما در نماز چيزی را بين خود و مردم ستره قرار داد): دلالت می‌دهد که نماز به سوی ستره واجب نیست وگرنه به این قید نیاز نبود.

بنابراین امر در ستره قرار دادن برای استحباب است و برای وجوب نیست و این قول راجح در ستره گذاشتن می‌باشد.

و اما قول سوال کننده: آیا خط کافی می‌باشد؟ می‌گوییم: از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت شده است که امر به گذاشتن ستره فرمودند و گفتند: «فإن لم يجد فليخط خطّاً»[۳] : (اگر نیافت پس خطی بکشد (و آن را ستره قرار دهد)): و این را بعضی علما از آن عیب گرفتن و گفته‌اند که مضطرب است ولی ابن حجر در بلوغ المرام می‌گوید: “گمان کسی که این را مضطرب می‌داند درست نبوده بلکه درجه‌ی این حدیث حسن است” و برای همین اگر انسان چیزی برای ستره قرار دادن نزدش نبود خطی بکشد و هنگامی که ستره‌ای ندارد، حق او تا مکان سجده‌اش می‌باشد و پشت آن دیگر حق او نیست و برای عبور از آنجا منعی نمی‌باشد مگر اینکه بر سجاده‌ای یا مانند آن نماز بخواند که حق برای منع کردن عبور بر سجاده را دارد.

[۱] رواه البخاری (۷۶) و مسلم (۵۰۴).

[۲] رواه البخاری (۵۰۹) و مسلم (۵۷).

[۳] رواه ابن ماجه (۹۴۳).