(۲۱۷۱) سوال: شیخ بزرگوار انسانی که جاهل است و نمی‌تواند بنویسد و بخواند و می‌خواهد که نماز بخواند و چیزی از قرآن جز فاتحه را حفظ نیست آیا جایز است که نمازش را بدون خواندن التحیات و بعضی از آیات قرآن بخواند؟ و آیا نمازش در نزد الله مقبول است؟ لطفا توضیح دهید متشکرم.

جواب:

در نزد ما قاعده‌ی ثابت از کتاب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اجماع مسملین است که برای انسان به اندازه‌ی توانش تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را رعایت می‌کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیش‌ از توان انسان او را مکلف نمی‌سازد و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ مَا ٱسۡتَطَعۡتُمۡ} [سوره التغابن: ۱۶] (پس تا (جایی که) می‌توانید از الله بترسید) و: {لَا یُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ} [سوره البقرة: ۲۸۶] (الله هیچ کس را جز به‌اندازه توانش تکلیف نمی‌کند) و: {أُو۟لَـٰۤىِٕكَ یُسَـٰرِعُونَ فِی ٱلۡخَیۡرَ ٰ⁠تِ وَهُمۡ لَهَا سَـٰبِقُونَ* وَلَا نُكَلِّفُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ وَلَدَیۡنَا كِتَـٰبࣱ یَنطِقُ بِٱلۡحَقِّ وَهُمۡ لَا یُظۡلَمُونَ} [سوره المؤمنون: ۶۱-۶۲] ((آری) اینانند که در نیکی‌ها شتاب می‌کنند، و در انجام آن (از دیگران) پیشی می‌گیرند* (ما) هیچ کس را جز به‌اندازۀ توانش تکلیف نمی‌کنیم، و نزد ما کتابی است که به حق سخن می‌گوید، و به آن‌ها هیچ ستمی نمی‌شود) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «ذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ»[۱] (هنگامی که شما را به چیزی امر کردم آن را به قدر توان انجام دهید).

و این سوال کننده بیان نمود که جز فاتحه از اقوال نماز چیزی نمی‌داند پس باید فاتحه را بخواند چون که رکن است ولی نمی‌دانم چگونه فاتحه را بلد می‌باشد ولی گفتن: سبحان ربی العظیم در رکوع و سبحان ربی الأعلی در سجده و الله اکبر در انتقالات نماز و سمع الله لمن حمده ربنا و لک الحمد در بالا آمدن از رکوع را نمی‌داند این چگونه است؟ پس شاید در سوال نوعی التباس پیش آمده است.

بله چه بسا التحیات را نشناسد چون طولانی است پس زمانی که بلد نیست از او ساقط می‌شود انسان به اندازه‌ی توانش تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را رعایت می‌کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیش‌ از توان انسان او را مکلف نمی‌سازد و کسی که قرائت قاتحه برایش آسان است قطعا برایش تشهد خواندن نیز آسان می‌شود پس از کسی درخواست کند که به او یاد دهد و کسی که تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را رعایت کند الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز امرش را برایش آسان می‌کند.

[۱] رواه البخاری (۷۲۸۸) و مسلم (۱۳۳۷).