(۲۱۶۲) سوال: حکم قرائت کردن فاتحه برای مأموم چیست؟ و آیا برای قاری شرط است که قرائت فاتحه‌ی خودش را در نماز  بشنود یا نه؟

جواب:

صحیح این است که قرائت فاتحه برای مأموم واجب است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ»[۱] (کسی که سوره‌ی فاتحه نخواند نماز ندارد) و این حدیث ثابت و صحیح است و عام است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چیزی را از آن مستثنی نکرده است و همچنین در سنن از حدیث عبادة بن الصامت رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت است که می‌گوید: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز صبح را با ما خواند سپس نماز را تمام کرد و فرمود: «لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ خَلْفَ إِمَامِكُمْ ؟ “. قُلْنَا : نَعَمْ، هَذًّا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : ” لَا تَفْعَلُوا إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ؛ فَإِنَّهُ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا»[۲] (شما پشت سر امامتان قرائت می خوانيد؟ گفتیم: بله یا رسول الله، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: جز سوره ی فاتحه، چيزی نخوانيد، زيرا نماز کسی که در آن سوره ی فاتحه را نخواند، صحيح نيست).

اما شنیدن قاری در قول راجح واجب نیست هنگامی که حروف آن را واضح و کامل تلفظ کند هرچند خودش قرائت خودش را نشنود بلکه اگر که مأموم می‌باشد تلاشش برای شنیدن قرائتش چه بسا گاهی سبب تشویش برای دیگران نیز شود زیرا بعضی از مردم زمانی که می‌گوید: می‌خواهم قرائت خودم را بشنوم می‌یابی که آن کسی که به جانب او می‌باشد نیز می‌شنود و این تشویش برای برادرش می‌باشد و روزی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خارج شد و اصحابش نماز را با جهر می‌خوانند پس ایشان فرمود: «کلكم يناجي ربه فلا يجهر بعضكم على بعض في القراءة» أو قال: «في القرآن»[۳] (هر کسی از شما دارد با پروردگارش مناجات می‌کند پس بر یک‌دیگر در قرائت -یا فرمود در قرآن- جهر نخوانید).

[۱] رواه البخاری (۷۵۶) و مسلم (۳۹۴).

[۲] رواه ابو داود (۸۲۳).

[۳] رواه احمد (٩٤/٣) و ابو داود (١٣٣٢).