(۲۰۱۱) سوال: حکم نماز در مساجدی که داخل آن قبور وجود دارد چیست یعنی کنار مسجدی که اسم آن صاحب قبر شیخ است؟

جواب:

میگوییم که بنا کردن مساجد بر قبور حرام است زیرا  رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در بیماری وفاتش فرمود: «لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ، وَالنَّصَارَى؛ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ»[۱] (لعنت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  بر یهود و نصارا که قبرهای انبیائشان را مساجد قرار داده‌اند) و از آنچه انجام دادند بر حذر میداشت و لعنت یعنی طرد و دوری از رحمت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر یهود و نصارا برای مسجد قرار دادن قبور انبیائشان لعنت نکردند مگر برای این که امتش را از این عملی که وسیلهای برای شرک است بر حذر دارد و اگر مسجدی بر قبر بنا شد، خراب کردن آن واجب است و نماز در آن جایز نیست زیرا که آن مسجد حرام است و ساخت آن برای نماز مضتاد با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است پس خراب کردن آن واجب است و نماز حول قبر خوانده نمیشود.

اما اگر قبر بعد مسجد بوده است یعنی میت در مسجد دفن شده است واجب است که آن قبر نبش شود و اگر امکان آن وجود ندارد نماز در آن صحیح است زیرا مسجد درست و صحیح ایجاد شده است ولی پشت قبر نماز خوانده نمیشود زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «لا تصلوا إلي القبور»[۲] (به سمت قبور نماز نخوانید) و هر کس در این مسجد نماز خواند و قبر جلوی آن نبود نمازش صحیح است و هرکسی به سوی قبر نماز خواند نمازش صحیح نیست زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «لا تصلوا إلي القبور»[۳] (به سمت قبور نماز نخوانید)

و بر مسلمانان واجب است که بدانند که سازندهی مسجد حق ندارد که در آن مسجد دفن شود بلکه سازنده‌ی این مسجد مانند دیگر مسلمانان است و همراه مسلمانان دفن میشود و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از اصحابش که اهل علم و ایمان جهاد بودند فوت میکرد دفن نمیکرد مگر در قبرستان همراه مسلمانان و اگر نمیترسید که قبرش مسجد قرار بگیرد در قبرستان بقیع دفن میشد ولی ایشان در هنگام وفات در خانهی عائشة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بود و همان جا دفن شد و در آن زمان خارج از مسجد قرار داشت و خانهی های رسول داخل مسجد قرار نداشت مگر در حدود سال ۹۴هجری زمانی که مسجد را گسترش دادند داخل مسجد قرار گرفت و خانه‌ی عائشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا که قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ و عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در آن قرار داشت بنای مستقلی بود و مسجد بر آن بنا شده است و این برای کسی که بخواهد بنایی بر قبور قرار دهد و یا اموات را در آن قرار دهد، حجت نیست زیرا این حالت فقط برای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می باشد چون که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم همانجایی که قبض روح شده دفن میشود و اما دیگران در جایی دفن میشوند که مردم دفن شدهاند.

و خلاصه ی جواب این است که میگوییم اگر مسجد بر قبر سابق است پس نماز شما در آن مسجد صحیح است ولی به سوی قبر نماز نخوانید و اگر قبر بر مسجد سابق است و مسجد بر قبر بنا شده است پس نماز شما در این مسجد غیر صحیح است و برای شما واجب است که مسجد دیگری را جست کنید که خالی از این امور باشد.

[۱] رواه البخاری (۴۳۵) و مسلم (۵۲۹).

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.