(۲۰۰۱) سوال: : در کتاب (الروض المربع) از امام احمد بن حنبل رَحِمَهُ‌الله یافتم که هفت مکان هست که نماز در آن جایز نیست و از این مکان‌ها قبرستان بود و در سرزمین ما نماز بر میت را قبل از دفن در قبرستان می‌خوانند، حکم آن چیست؟

جواب:

سوال کننده می‌گوید در کتاب الروض المربع از امام احمد بن حنبل رَحِمَهُ‌الله یافتم ولی کتاب مذکور از امام احمد بن حنبل رَحِمَهُ‌الله نیست بلکه از یکی از منتسبین به امام احمد بن حنبل است که منصور بن یونس البهوتی رَحِمَهُ‌الله می‌باشد که شرح کتاب زاد المستقنع از شیخ موسی بن سالم الحجاوی رَحِمَهُ‌الله می‌باشد و کتاب مذکور و اصل آن هر دو آن از مذهب امام احمد رَحِمَهُ‌الله در متأخرین اصحابش مشهور هستند.

و از جمله موضعی که ذکر کرده است نماز در آن صحیح نیست قبرستان می‌باشد جایی که در آن میت دفن می‌شود و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است:«الأرض کلها مسجد إلا المقبرة و الحمام»[۱] (کل زمین مسجد است مگر قبرستان و حمام) و در روایت مسلم از مرثد رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لا تصلوا الی القبور و تجلسوا علیها»[۲] (به سمت قبور نماز نخوانید و بر روی آن نشینید) و برای همین نماز در قبرستان جایز نیست و نماز به سوی قبر نیز جایز نیست.

و حکمت آن این می‌باشد که نماز در قبرستان و به سوی قبر وسیله‌ای برای شرک است و آنچه وسیله‌ برای شرک باشد حرام است زیرا که شارع تمام راه هایی که به شرک می‌رسد را بسته است و شیطان مثل خون در رگ‌های انسان وجود دارد و ابتدا از وسایل شروع می‌کند سپس به هدف می‌رسد پس اگر هر کسی نماز فرض یا سنت را در قبرستان یا به سوی قبر بخواند صحیح نیست.

 اما نماز بر روی جنازه مشکلی نیست و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است در قصه‌ی مرد یا زنی که مسجد را پاک می‌کرد بر روی قبر او نماز خواند و در شب فوت کرد و صحابه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را با خبر نکردند و هنگامی که صبح شد فرمود: «أَفَلَا كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي بِهِ ؟ دُلُّونِي عَلَى قَبْرِهِ ” أَوْ قَالَ : ” قَبْرِهَا “. فَأَتَى قَبْرَهُ فَصَلَّى عَلَيْهَا»[۳] (چرا مرا از آن آگاه نکردید یا گفت قبر آن پس به سوی قبرش رفت و بر آن نماز خواند) پس از نمازی که استثنا می‌شود نماز بر روی قبر است و همچنین نماز بر جنازه قبل از دفنش زیرا این نماز خاص است و متعلق به میت می‌باشد پس همانطور که نماز خواندن بر قبر میت وارد شده است نماز بر آن قبل از دفن نیز جایز است.

[۱] رواه ترمذی (۳۱۷) و ابن ماجة (۷۴۵).

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] رواه البخاری (۴۵۸) و مسلم (۹۵۶).