(۱۹۷۹) سوال: با لباس نجس نماز خواندم و می‌دانستم که نجس است و در وقت نماز فراموش کردم که این لباس نجس است و بعد از اتمام نماز آن را بیاد آوردم و چکار باید بکنم وقتی که بلافاصله بعد از نماز بیاد آوردم یا بعد از انتها نماز؟

جواب:

نماز شما صحیح است و نیاز نیست که کاری انجام دهی زیرا هر کسی که با لباس نجس یا مکان نجس از روی فراموشی یا عدم علم نماز بخواند اعاده‌ی نماز بر او لازم نیست به خلاف کسی که نماز را بدون وضو می‌خواند که باید دوباره نماز بخواند چه از روی جهل بوده یا از روی فراموشی بوده است.

دو مثال می‌زنیم که با آن حکم واضح گردد: مردی وضویش باطل می‌شود و وضو نمی‌گیرد سپس وقت نماز می‌آید و نماز می‌خواند و فراموش می‌کند که وضویش باطل شده است پس می‌گوییم: بر شما واجب است که نماز را اعاده کنی. مردی دیگری که در لباسش نجاستی وجود دارد ولی فراموش می‌کند و قبل از این که آن را بشوید نماز می‌خواند به او می‌گوییم که نمازش صحیح است و لازم نیست که اعاده کند.

و دو مثال دیگر در مورد جهل: مردی گوشت شتر می‌خورد و علم به آن نداشته است و قبل خوردن آن وضو داشته پس بلند می‌شود و نماز می‌خواند سپس بعد از نماز برایش واضح می‌شود که گوشت شتر خورده است پس بر او واجب است که وضو بگیرد و نماز را اعاده کند زیرا که نماز را بدون وضو خوانده است.

و مثال جهل در نجاست: مردی نماز می‌خواند و در لباسش نجاست است و او این را نمی‌داند و زمانی که از نماز فارغ می‌شود آن را می‌بیند پس نمازش صحیح است و نیاز به اعاده ندارد.

و اگر کسی بگوید که چه فرقی بین نجاست و باطل شدن وضو وجود دارد وقتی که شما گفتید: اگر نماز را با باطل شدن وضو از روی جهل یا فراموشی خواند واجب است که اعاده کند و اگر در لباس نجس از روی جهل یا فرمواشی نماز خواند اعاده واجب نیست؟ می‌گوییم: فرق بین آن این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ أَحَدِكُمْ إِذَا أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ»[۱] (نماز هیچ کدام یک از شما پذیرفته نیست مگر وضو بگیرد) و این عام است و وضو امر ایجابی است یعنی شرط ایجابی باید تحقق پیدا کند و اما اجتناب از نجاست شرط عدمی است و شرط عدمی معنایش این است که انسان مأمور به ترک و اجتنابش است نه انجام دادن آن پس اگر از روی جهل یا فراموشی انجام داد حرجی بر او نیست و گناهی ندارد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلَیۡسَ عَلَیۡكُمۡ جُنَاحࣱ فِیمَاۤ أَخۡطَأۡتُم بِهِۦ وَلَـٰكِن مَّا تَعَمَّدَتۡ قُلُوبُكُمۡۚ} [سوره اﻷحزاب: ۵] (گناهی بر شما نیست، و لیکن آنچه را که دل‌های شما از روی عمد می‌خواهد) و چون که «بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ إِذْ خَلَعَ نَعْلَيْهِ فَوَضَعَهُمَا عَنْ يَسَارِهِ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ الْقَوْمُ أَلْقَوْا نِعَالَهُمْ، فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ قَالَ : ” مَا حَمَلَكُمْ عَلَى إِلْقَاءِ نِعَالِكُمْ ؟ “. قَالُوا : رَأَيْنَاكَ أَلْقَيْتَ نَعْلَيْكَ فَأَلْقَيْنَا نِعَالَنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ” إِنَّ جِبْرِيلَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي أَنَّ فِيهِمَا قَذَرًا “. أَوْ قَالَ : ” أَذًى “. وَقَالَ : ” إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ فَلْيَنْظُرْ، فَإِنْ رَأَى فِي نَعْلَيْهِ قَذَرًا – أَوْ أَذًى – فَلْيَمْسَحْهُ وَلْيُصَلِّ فِيهِمَا “»[۲] (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روزی با اصحابش نماز می خواند، ناگاه کفش هايش را از پا درآورد و آنها را در سمت چپش گذاشت. چون مردم اين صحنه را ديدند، آنها نيز کفش های شان را از پا درآوردند. وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمازش را تمام نمود، فرمود: «چرا کفش های تان را درآورديد؟» گفتند: ديديم که کفش هايت را درآوردی، ما هم آنها را درآورديم. پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: : «جبرئيل نزد من آمد و به من خبر داد که بر کفش های من نجاست و پليدی است». سپس فرمود:  «هرگاه کسی از شما به مسجد آمد، دقت کند اگر پلیدی و نجاستی در کفش هایش ديد، باید آن را بر زمين بمالد و سپس در آنها نماز بخواند) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز را از اول اعاده نکرد پس این دلات می‌دهد که اگر انسان لباسی را بپوشد که در آن نجاست باشد و او نسبت به آن جاهل باشد نمازش صحیح است وگرنه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز را اعاده می‌کرد.

[۱] رواه البخاری (۱۳۵) و مسلم (۲۲۵).

[۲] رواه احمد (۹۲/۲) و ابو داود (۶۵۰).