(۱۴۸۱) سوال: عمویی دارم که کارمند است و من همیشه با او بحث و مجادله می‌کنم زیرا وی هنگام وضو گرفتن، گاهی بر پیشانی و غُتره‌اش[۱] مسح می‌کند زیرا روی غتره‌اش عقال می‌پوشد و دستش را برای مسح تمام سر به زیر کلاه نمی‌برد؛ آیا کار وی درست است؟

جواب:

کار وی درست نیست بلکه واجب است سرش را مسح کند؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إلَی الکَعْبَینِ} [المائدة: ۶] : (‌ای کسانی ‌که ایمان آورده‌اید! هرگاه خواستید به نماز برخیزید، صورت‌ها و دستانتان را تا آرنج‌ بشویید، سرهایتان را مسح نمایید و پاهایتان را تا مچ بشویید). رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز: «کان يَمسَحُ علی جَمِيعِ رَأسِهِ مِن مُقَدَّمِهِ إلی قَفَاهُ ثُمَّ يَرُدُّ يَدَيهِ» : (تمام سرش ابتدای سر تا پشت سرش مسح می‌نمود سپس دستانش را از پشت سر به جلو بر می‌گرداند). ایشان اگر عمامه بر سر داشت، پیشانی و عمامه‌اش را مسح می‌نمود و دستش را به زیر عمامه نمی‌برد زیرا عمامه چنان که معروف است لایه‌هایی دارد که فرد دور سر خود می‌پیچد و باز کردن آن‌ نوعی سختی و دشواری دارد بر خلاف غتره و عقال و کلاه که در آوردن آن سخت نیست که فرد دستش را به زیر آن برده و سرش را مسح کند؛ لذا عقال و غتره و کلاه بر عمامه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن مسح می‌کرد قیاس گرفته نمی‌شود زیرا با هم تفاوت دارند. برخی انواع کلاه که افرادی در زمستان می‌پوشند و از زیر چانه پیچیده می‌شود و تمام سر را در بر می‌گیرد بر عمامه قیاس گرفته می‌شود زیرا بیرون آوردنش دشوار می‌باشد و از سوی دیگر، سر با این کلاه گرم می‌شود و اگر شخص ناگهان در هوای سرد، این کلاه را در بیاورد در معرض بیمار شدن قرار خواهد گرفت لذا مسح نمودن بر این گونه کلاه‌ها، جایز است چون هم بیرون آوردنش سخت است و هم ممکن است فرد با بیرون آوردنش دچار بیماری شود زیرا اگر بدنش گرم شده باشد سپس هوا بوزد، به وی آسیب خواهد رساند.

در بسیاری از کشورهای اسلامی به ویژه سودان، مردم عمامه‌ای شبیه به عمامه‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌پوشند زیرا آن را دور سر می‌پیچند و طول این پارچه بیش از دو متر است لذا بدون شک مسح کردن بر آن برایشان جایز است.

[۱] غُتره شالی است که مردان سرزمین عربستان سعودی روی کلاه مخصوص می‌پوشند و بر آن عقال که به شکل دایره است می‌گذارند.