جمعه 10 جمادی‌الثانی 1448
۲۹ آبان ۱۴۰۵
20 نوامبر 2026

(۱۴۵۷) روش و مدت زمان مسح بر خف

(۱۴۵۷) سوال: لطفا در مورد روش و مدت زمان مسح بر خف، توضیح دهید

جواب:

روش مسح بر خف بدین صورت است که: فرد بر روی دو خفّ و نه زیر آن، از سر انگشتان پا تا ابتدای ساق را دست بکشد. شروط مسح بر خف عبارت‌اند از:

شرط اول: خف را با وضو بپوشد؛ چون اگر وضو نداشته باشد، مسح بر آن درست نیست زیرا وقتی مغيرة بن شعبة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ خواست که دو خف رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را برای وضو بیرون آوَرَد، ایشان فرمود: «دَعْهُمَا، فَإنّی أدْخَلْتُهُما طَاهِرَتَینِ»[۱] : (آن‌ دو را رها کن زیرا در حالی پوشیدم که پاکیزه بودند). سپس بر آن‌ها مسح نمود.

شرط دوم: مسح بر خف در مدت زمان تعیین شده انجام شود؛ این مدت زمان، یک شبانه ‌روز برای مقیم و سه شبانه روز برای مسافر است. مدت زمان مسح بر خف از نخستین باری که شخص بعد از بی‌وضو شدن بر آن‌ مسح کند شروع می‌شود. اگر شخص مقیم، خف را هنگام نماز صبح بپوشد و تمام روز را با وضو بماند و برای نماز عشاء که خواست وضو بگیرد، بر خفّ مسح کند، مدت زمان وی برای مسح بر خف از هنگام مسح برای نماز عشا شروع می‌شود، نه از وقتی که خف را پوشیده است. بنابراین مسح بر خف باید در مدت زمانی که مشخص شده، صورت بگیرد که همان سه شبانه‌ روز برای مسافر و یک شبانه ‌روز برای مقیم می‌باشد.

شرط سوم: مسح بر خف برای رفع حدث اصغر که وضو گرفتن را واجب می‌کند باشد، اما در حدث اکبر که غسل کردن را واجب می‌کند نمی‌توان بر خف، مسح نمود؛ به دلیل حدیث صفوان بن عسَّال رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که گفت: «کان رسولُ الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم يأمرنا إذا کُنّا سَفرَا أن لا نَنزِعَ خِفَافَنَا ثَلاثَةَ أيّام وَلَيَالِيَهُنَّ، إلا مِن جَنَابَة، وَلکِن مِن غَائط وَبَول وَنَوم»[۲] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ما فرمان داد که هرگاه در سفر بودم، خُفّ‌های خود را تا سه شبانه‌روز به خاطر (باطل شدن وضو با) ادرار، مدفوع و خواب، بیرون نیاوریم؛ مگر به خاطر جنابت).


[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: حدثنا عن المسح على الخفين؛ عن كيفيته ومدته.

فأجاب -رحمه الله تعالى-: كيفية المسح على الخفين: أن  يمسح الإنسان من أطراف الأصابع إلى الساق ظاهر الخفَّين لا باطنهما، ولكن يشترط للمسح على الخفين شروط:

الشرط الأول: أن يلبسهما على طهارة، فإن لم يلبسهما على طهارة لم يصح المسح عليهما؛ لقول النبي – صلى الله عليه وآله وسلم- حين أراد المغيرة بن شعبة أن ينزع خُفَّيه، فقال: «دَعْهُمَا فَإِنِّي أَدْخَلْتُهُمَا طَاهِرَتَيْنِ». ثُمَّ مَسَحَ عَلَيْهِ .

الشرط الثاني: أن يكون المسح في المدة المحددة، وهي: يوم وليلة للمقيم، وثلاثة أيام بلياليها للمسافر، وتبتدئ هذه المدة من أول مسحة مسحها بعد الحدث.

فلو قُدِّرَ أن رجلا مقيما لَبِس خُفَّيه لصلاة الفجر، ولم يمسح عليهما من الحدث إلا لصلاة العشاء، أي بقي كل يومه طاهرا، فإن مدته تبتدئ من مسحه عند صلاة العشاء لا من لبسه للخفين. والمهم أنه لا بد أن يكون المسح في المدة المحددة، وهي ثلاثة أيام للمسافر، ويوم وليلة للمقيم.

الشرط الثالث: أن يكون ذلك في الحدث الأصغر، وهو ما أوجب الوضوء، فأما الحدث الأكبر، وهو ما أوجب الغسل، فإنه لا يُمسح فيه على الخفين؛ لحديث صفوان بن عسال رضي الله عنه قال: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ، إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ، وَلَكِنْ مِنْ غَائِطِ وَيُول ونوم».

مطالب مرتبط:

(۱۴۷۷) حکم کشف خف پس از مسح در حالت بقای طهارت

هرگاه فرد در زمان معین شده (یک شبانه ‌روز برای مقیم و سه شبانه ‌روز برای مسافر) بر خف مسح نمود و سپس آن‌ را بیرون آورد، وضویش باطل نمی‌شود بلکه همچنان وضو دارد....

ادامه مطلب …

(۱۴۵۳) غیر از پایان مدت زمان مسح بر خفّ و عمامه، چه چیزهای دیگری مسح بر آن را باطل می‌کند؟

اصل بر بقای این وضو و طهارت می‌باشد که بنا بر دلیل شرعی ثابت گشته است تا این که دلیلی یافت شود؛ اما تا زمانی که دلیلی وجود ندارد وضو باقی مانده و باطل نمی‌شود. این قول راجح و دیدگاه صحیح نزد ما است....

ادامه مطلب …

(۱۴۸۴) حکم مسح بر چسب زخم

این کار، درست است؛ زیرا اگر مثلا چسب زخم بر زخمِ روی دست شخص باشد یا آتل روی شکستگی بسته شده باشد، تا زمانی که کاملا بهبود یابد، تمام آن را مسح نماید....

ادامه مطلب …

(۱۴۵۵) لطفا برخی از احکام مسح بر خف را بیان کنید.

مسح بر خف از احکام و تشریعاتی است که در دین اسلام آمده است و از جمله احکام بسیاری است که بیانگر آسان بودن دین اسلام است و دلالت بر این دارد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با این دین آسان بر ما منت نهاد و لطف فرمود....

ادامه مطلب …

(۱۴۸۳) حکم مسح بر آتل یا پانسمان چیست؟

بنا بر دیدگاه راجح، مسح بر آتل یا پانسمان، جایز است...

ادامه مطلب …

(۱۴۶۲) آیا مسح بر جوراب درست است؟

دیدگاه راجح از اقوال علما، جایز بودن مسح بر جوراب است زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده که بر آن مسح نموده است....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه