(۱۴۶۶) سوال: دلیل مسح بر جوراب (نه مسح بر خف) چیست؟ بسیاری از مردم صحت مسح بر جوراب را انکار کرده و می‌گویند: دلیل شرعی درباره‌ی مسح بر خف وارد شده است اما دلیل شرعی برای مسح بر جوراب، وجود ندارد. آیا شرط است که هنگام مسح بر جوراب، آب به پوست نرسد؟

جواب:

اول: مسح بر خف، سنت است؛ یعنی اگر کسی خف پوشیده بود و هنگام وضو گرفتن خواست آن‌ها را بیرون آورده و پاهایش را بشوید، گناهی مرتکب نشده است اما این کار وی مخالف سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌باشد زیرا وقتی ایشان خواست وضو بگیرد، مغيرة بن شعبة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ خواست خف ایشان را بیرون بیاورد اما رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «دَعْهُمَا، فَإنّی أدْخَلْتُهُما طَاهِرَتَینِ»[۱] : (آن‌ دو را رها کن زیرا در حالی پوشیدم که پاکیزه بودند). سپس بر آن‌ها مسح نمود.

دوم: در مورد مسح بر جوراب، حديثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت شده است و از چند تن از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نقل شده که بر جوراب مسح نموده‌اند؛ اگر فرض کنیم در این باره حدیثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اثر و روایتی از صحابه وجود نداشت، باز هم قیاس صحیح و آشکار، اقتضا می‌کرد که مسح بر جوراب جایز باشد؛ زیرا می‌دانیم که حکمت جایز بودن مسح بر خف، مشقت و سختی است که با بیرون آوردن خف، شستن پاها و سپس پوشیدن دوباره‌ی خف در حالی که پاها خیس هستند، حاصل می‌شود. این مشقت و دشواری از جهت بیرون آوردن و پوشیده دوباره و از جهت دخول پای خیس به خف واضح است و این حکمت معقول و واضح به طور کامل در جوراب نیز وجود دارد زیرا بیرون آوردنش سخت است و پوشیدن دوباره‌ی آن در حالی که پا خیس می‌باشد نیز دشوار است. بنابراین هر دو دلیل نص و قیاس، دلالت بر جایز بودن مسح بر جوراب دارد.

آیا ضخیم بودن جوراب تا حدی که پوست دیده نشود، شرط است یا خیر؟ علما در این باره اختلاف ‌نظر دارند؛ برخی ضخیم بودن جوراب را شرط می‌دانند تا حدی که پوست دیده نشود و اگر جوراب دچار پارگی یا سوراخ هر چند کوچکی باشد نیز مسح بر آن جایز نیست.

برخی نیز گفته‌اند: جوراب باید در حدی ضخیم باشد که مانع رسیدن آب به پوست شود هر چند که پوست دیده شود؛ بنا بر این دیدگاه، مسح کردن بر جورابی که از جنس نایلون شفاف باشد جایز است.

برخی دیگر گفته‌اند: هیچ کدام از این موارد شرط نیست و مسح کردن بر جوراب نازک نیز جایز است، حتی اگر شفاف باشد و پوست دیده شود و هر چند که مانع رسیدن آب به پوست نشود و آب به پوست پا برسد. دیدگاه درست نیز همین است. زیرا دلیلی برای این شروط وجود ندارد. حکمت جایز بودن مسح چنان که در جوراب ضخیم وجود دارد در جوراب شفاف نیز موجود است. بنابراین مسح نمودن بر جوراب نازک، جایز است همان طور که مسح کردن بر جوراب ضخیم، جایز می‌باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.