(۱۲۶۵) سوال: انواع اکراه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنها را برای بنده‌اش رخصت می‌دهد، چیست؟ همچنین فرق بین اکراه و استکراه چیست؟

جواب:

معنای اکراه و استکراه یکی است. اکراه بدین معنی است که انسان را مجبور به انجام فعل یا گفتنِ سخنی کنند. کسی که مجبورش می‌کنند حرفی را بزند یا عملی را انجام دهد، هیچ حکمی به سخن یا عملش تعلق نمی‌گیرد. به دلیل اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ} [نحل: ۱۰۶]. (کسی که بعد از ایمانش به الله کفر ورزد، جز کسی که اجبارش کرده‌اند و قلبش بر ایمان پایدار است، اما کسی که سینه‌اش به کفر گشاده شده، غضب الله بر آنان است و عذابی بزرگ خواهند داشت).

بنا بر این وقتی انسان به کفر که بزرگ‌ترین گناه است، اجبار شود، حرجی بر او نیست و گناهی ندارد، گناهان دیگر از باب اولی چنین هستند. مثلا اگر روزه‌داری مجبورش کردند که روزه‌اش را بخورد و او نیز روزه‌اش را خورد، روزه‌اش درست است. اگر مردی را به اجبار وادار کردند که زنش را طلاق دهد و او نیز زنش را در این حالت طلاق داد، طلاقش واقع نمی‌شود. اگر انسانی را مجبور کردند که به الله شرک ورزد و او نیز شرک ورزید، در صورتی که در قلبش ایمان باشد و قلبش به ایمان، ثابت باشد، گناهی بر او نیست.

اما علما اختلاف دارند در مورد کسی که او را مجبور می‌کنند زنش را طلاق دهد و او نیت طلاق می‌کند ولی بدون اینکه اختیاری از خودش داشته باشد، آیا طلاقش واقع خواهد شد یا خیر؟ بعضی از علما می‌گویند: طلاقش واقع می‌شود؛ چون نیت کرده و آنچه که باعث می‌شد طلاق واقع نشود، این بود که اجبار و اکراه را از خود دور کند. اما صحیح این است که طلاق برای چنین شخصی حتی اگر نیتش را هم کرده باشد، واقع نمی‌شود؛ چون مجبورش کرده‌اند نیت کند. این در حالی است که بسیاری از مردم عوام فرق بین این دو را نمی‌دانند.

***