(۱۲۱۸) سوال: معنای این حدیث چیست: «برای دنیایت چنان کار کن که انگار تا ابد در آن زندگی خواهی کرد و برای آخرتت چنان کار کن که انگار فردا خواهی مرد»؟^[۱]

جواب:

این سخن مشهور، از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست و جزء احادیث موضوع است. همچنین معنایش آن نیست که به ذهن بسیاری از مردم خطور می‌کند که باید به امور دنیا توجه کرد و در امور آخرت سهل انگاری نمود. بلکه معنایش کاملا بر عکس است. یعنی باید برای اعمال آخرت عجله کرد و شتافت و برای امور دنیوی عجله به خرج نداد. چون این قسمت از سخن که «برای دنیایت چنان کار کن که انگار تا ابد در آن زندگی خواهی کرد» یعنی: چیزی که امروز انجام نشود، فردا انجام می‌شود و چیزی که فردا انجام نشود پس فردا انجام می‌گیرد. پس با آرامش و بدون عجله کار کن. اگر امروز به دست نیاوردی، فردا به دست می‌آید. اما برای آخرت چنان کار کن که انگار همین فردا از دنیا می‌روی. یعنی برای عمل بشتاب و تنبلی نکن و تصور کن که فردا روز مرگت است.

ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا می‌گوید: «هر وقت شب را به صبح رساندی، دیگر منتظر شب نباشد و هر وقت صبح را به شب رساندی، دیگر منتظر صبح نباش. هنگامی که سالمی، برای روز مریضی‌ات کار کن و از زندگی‌ات برای پس از مرگت بیندوز».^[۲] این معنی سخن مشهوری است که در سوال آمد.

پس جواب این است: این سخن از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیست و معنایش نیز آن چیزی که بسیاری از مردم تصور می‌کنند نیست. یعنی تصور می‌کنند باید به فکر کارهای دنیا باشند و نسبت به کارهای آخرت بی خیال. بلکه معنایش این است که باید برای اعمال آخرت شتاف و آنها را به تاخیر نینداخت و نباید در آنها تساهل به خرج داد. اما برای امور و اعمال دنیوی وقت هست. اگر امروز نشد، فردا می‌شود.

***

[۱] روایت حارث چنان که در «بغیة الباحث» آمده (ج۲، ص۹۸۳، حدیث شماره ۱۰۹۳)، که به صورت موقوف از عبدالله بن عمرو رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت شده، با این لفظ: «احْرِزْ لِدُنْيَاكَ كَأَنَّكَ تَعِيشُ أَبَدًا، وَاعْمَلْ لِآخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَدًا».

[۲] صحیح بخاری: کتاب الرقاق، باب قول النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کن فی الدنیا کأنک غریب أو عابر سبیل، حدیث شماره (۶۰۵۳)، با این لفظ: «إِذَا أَمْسَيْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ الصَّبَاحَ، وَإِذَا أَصْبَحْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ الْمَسَاءَ، وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ لِمَرَضِكَ، ومن حياتك لموتك».