(۸۲۳) قراءآت قرآن و حکم رعایت نکردن تجوید

(۸۲۳) سوال: الله تبارک و تعالی قرآن را به زبان عربی بر محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نازل فرموده است. اما مطلع شده‌ام که قرآن دارای چندین قرائت است. بهترین قرائت در میان آنها، کدام است؟ سوال دیگر اینکه حکم قرائت قرآن بدون کشیدن کلمه‌ای که دارای مد است، یا رعایت نکردن غُنّه و قَلقَله چیست؟

جواب:

قضیه همان است که سوال کننده مطرح کرد. قرآن به زبان عربی نازل شده است. چنان که الله تعالی می‌فرماید: {إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا} [یوسف:۲]: (همانا ما قرآن را به زبان عربی نازل کردیم). نیز می‌فرماید: {إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا} [زخرف:۳]: (همانا ما قرآن را به زبان عربی قرار دادیم). نیز فرموده: {نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ} [شعراء:۱۹۳-۱۹۵]: (روح الأمین آن را نازل کرد * بر قلبت، تا از جمله‌ی هشدار دهندگان باشی * به زبان عربی واضح). همچنین شکی نیست که قرائت‌های قرآن، متعدد هستند. از میان این قرائت‌ها، هفت قرائت از بقیه مشهورترند. سنت است کسی که به این قرائت‌ها آگاهی دارد، هر مرتبه با قرائتی بخواند. چون قرائت‌های هفتگانه، همه متواتر بوده و از رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت هستند. پس چون از رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت هستند، مشروع است که شخص یک هر بار با قرائتی قرآن را تلاوت نماید. مثل عبادت‌هایی که به صورت‌های متنوعی وارد شده‌اند و می‌گوییم خوب است انسان به همه‌ی صورت‌هایی که وارد شده، آنها را انجام دهد. یک بار به صورتی و دفعه‌ی بعد به صورت دیگر تا بدین وسیله، به تمام سنت‌هایی که در این زمینه وارد شده، عمل کرده باشد. اما این کار برای کسی است که به قرائت‌های مختلف آگاهی دارد. اما برای کسی که می‌خواهد با ظن و گمان آیه را تلاوت کند و فکر کند آیه‌ای چنین خوانده می‌شود و آن را همان طور بخواند، در حالی که اشتباه است، جایز نیست. بنا بر این کسی که به قرائت‌های مختلف آگاهی ندارد، باید به همان قرائتی که می‌داند اکتفا کند.

اما اینکه در سوال گفت: آیا برای کسی که قرآن می‌خواند جایز است مد یا غنّه یا قَلقَله و امثال اینها را رعایت نکند؟ از نظر من، قول صحیح بر جواز این کار است. قرائت قرآن با رعایت تجوید بر حسب قواعد معروفی که وجود دارد، فقط از باب استحباب و کامل‌تر شدن قرائت است. اما اینکه بگوییم واجب است، خیر؛ واجب نیست. بلکه درست تلفظ کردن حروف واجب است. به طوری که حرفی را حذف یا اضافه نکند. اما اوصاف حروف مثل مدّ و غنّه و قَلقَله و امثال اینها فقط از باب استحباب است، نه از بابِ وجوب.

***

تعداد بازدید: 22

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لقد أنزل الله القرآن على نبينا محمد صلى الله عليه وسلم باللغة العربية، ولكن علمتُ أن لهذا القرآن عدة قراءات، فما هي أفضل هذه القراءات؟ ثم ما حكم القراءة في المصحف بدون أن يمد الكلمة التي فوقها مد، أو يَغُنَّ أو يُقَلْقِلَ ما ينبغي قلقلته؟ أفيدونا بذلك بارك الله فيكم.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الأمر كما ذكر السائل، وهو أن هذا القرآن الكريم نزل باللغة العربية، كما قال الله تعالى: ﴿ إِنَّا أَنزَلْتَهُ قُرْءَانَا عَرَبِيًّا ﴾ [يوسف: ٢] وقال تعالى: ﴿ إِنَّا جَعَلْتَهُ قُرْءَنَا عَرَبِيًّا ﴾ [الزخرف: ٣] وقال تعالى: ﴿ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِي مُّبِينِ﴾ [الشعراء: ١٩٣-١٩٥]، ولا شك أيضًا أن في القرآن قراءات متعددة، والقراءات المشهورة هي السبع، والسُّنَّة لمن كان عالما بها أن يقرأ بهذه مرة وبهذه مرة، لأن القراءات السبع كلها متواترة ثابتة عن النبي صلى الله عليه وسلم وإذا كانت كلها ثابتة عن النبي صلى الله عليه وسلم كان المشروع أن يقرأ بهذه تارة وبهذه تارة، كما نقول في العبادات الواردة على وجوه متنوعة: إنه ينبغي أن يفعلها على كل وجه وردت فيفعل هذا الوجه مرة، وهذا الوجه ،مرة، ليكون قد أتى بالسُّنَّة كلها، ولكن هذا لمن كان عالما بالقراءات، لا لمن كان مُتَخَرِّصًا يظن أن في هذه الآية قراءة وليس فيها، فإن هذا لا يجوز، بل من لم يكن عالماً بالقراءات فليقتصر على ما كان في مصاحفه التي بين يديه.

وقوله: هل يجوز لمن قرأ في المصحف أن يدع المد أو الغنة أو القلقلة أو ما أشبه ذلك؟ فالصواب في هذه المسألة عندي أنه يجوز له ذلك، وأن القراءة بالتجويد على حسب القواعد المعروفة إنما هي على سبيل الاستحباب والأكمل، وأما الواجب فإنه إقامة الحروف فقط، بحيث لا يسقط حرفًا أو يزيد حرفًا، وأما أوصاف الحروف من مد وغنة وقلقلة وما أشبه ذلك فإنه من باب الاستحباب وليس من باب الوجوب على ما أراه في هذه المسألة.