چهارشنبه 16 شعبان 1447
۱۵ بهمن ۱۴۰۴
4 فوریه 2026

(۶۹۷) زکات علم، آموزش آن به مردم است

(۶۹۷) سوال: آیا درست است که می‌گویند علم زکات دارد و زکات آن، آموختن به مردم است؟

جواب:

بله، بر شخص عالم و دانشمند واجب است که وقتی مردم به علمش احتیاج پیدا کردند، آن را برای مردم بیان کند؛ چه با جواب دادن به سوال‌های آنها باشد و چه با بیان علم برای مردم حتی اگر سوال هم نپرسند. دلیل آن نیز این آیه است: {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ} [آل عمران: ۱۸۷]: (و آن هنگام را كه الله پيمان مؤكّد از اهل كتاب گرفت كه بايد كتاب را برای مردمان آشكار ساخته و توضيح دهيد و آن را كتمان و پنهان نسازيد. امّا آنان آن را پشت سر افكنده و به بهای اندكی فروختند! پس چه بد چيزی را خريدند). همین وظیفه است که بعضی از عوام آن را زکات علم نامیده‌اند. بنا بر این زکات علم، آموختن آن به دیگران و زکات مال، صدقه و زکات جاه و مقام، شفاعت برای دیگران است. اما ما می‌گوییم: فرقی نمی‌کند که آن را زکات بنامید یا خیر، در هر صورت بر اهل علم واجب است که علم را برای مردم بیان کنند تا بدین وسیله در زمره‌ی کسانی قرار نگیرند که علم به آنها داده شد، اما آن را کتمان نمودند.

از الله خواهانیم که به همه‌ی ما علم سودمند و عمل صالح و روزی حلال و وافر دهد که ما را از خلق بی نیاز گرداند. بی گمان که او جواد و کریم است. و صلی الله علی نبینا محمد و علی آله و صحبه أجمعین.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن للعلم زكاة، وهي بذله للناس وتعليمه إياهم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم يجب على العالم أن يبين علمه للناس إذا احتاجوا إليه، سواء بالإجابة على أسئلتهم، أو ببيان العلم إذا احتاج الناس إليه وإن لم يسألوا، لقول الله تعالى: ﴿وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ لبيتنَه لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ، فَنَبَدُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴾ [آل عمران: ۱۸۷] ، وهذا الواجب يسميه بعض العامة زكاة، فزكاة العلم التعليم، وزكاة المال الصدقة وزكاة الجاه الشفاعة، وما أشبه ذلك من العبارة التي يقولها العامة، ولكن نحن نقول: سواء سميتموه زكاة أم لم تسموه يجب على أهل العلم أن يبينوا العلم للناس، لئلا يكونوا من الذين أوتوا العلم فكتموه.

نسأل الله أن يرزقنا جميعا العلم النافع، والعمل الصالح، والرزق الطيب الواسع الذي يغنينا به عن خلقه، إنه جواد كريم، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.

مطالب مرتبط:

(۶۷۷) نظر در مورد کتابهای قیامت و هول و ولای آن

(۶۷۷) سوال: جناب شیخ! نظر شما در مورد کتاب‌هایی که در مورد قیامت و ترسناکی آن نوشته شده چیست؟ جواب: به نظرم بیشتر کتاب‌هایی که در مورد فتنه‌ها و وحشت روز قیامت نوشته شده، حاوی بسیاری از احادیث ضعیف هستند و چه بسا برخی از آنها موضوع باشند. بهتر است انسان مواظب باشد و قبل […]

ادامه مطلب …

(۷۱۲) حضور زن در مسجد برای دروس

(۷۱۲) سوال: ما دو دختر هستیم و پدرمان اجازه نمی‌دهد در دروس مسجد شرکت کنیم. در این دروس، به زنان آموزش داده می‌شود. توصیه‌ی شما چیست؟ جواب: از نظر من پدرتان باید در مصلحت شما برای حضور یا عدم حضور در دروسی که در مسجد برگزار می‌شود، بنگرد. اگر ببیند که مصلحت شما در عدم […]

ادامه مطلب …

(۶۱۳) بهترین روش برای فراگیری فقه چیست

(۶۱۳) سوال: بهترین روشی که یک طالب علم می‌تواند برای فراگیری فقه اسلامی در پیش گیرد چیست؟ آیا می‌توان بدون مشورت به خواندن کتاب پرداخت و هر جا مشکلی داشت، درخواست شرح و توضیح از فقها و علما، نموده و تحصیل خود را بدین منوال ادامه دهد؟ جواب: دو راه برای کسب علم وجود دارد: […]

ادامه مطلب …

(۷۰۶) حاضر نشدن در کلاس به بهانه‌ی امتحان

(۷۰۶) سوال: آیا برای دانشجویان علوم دینی جایز است که از حضور در یک کلاس به بهانه‌ی خواندن درس دیگری که امتحان دارند، خودداری کنند؟ خصوصا اگر دانشجو در اول ترم سستی کرده و وقتی امتحانات ترم شروع شود، به بهانه‌ی درس خواندن، در کلاس‌ها حضور پیدا نکند؟ آیا برای دانشجویان نصیحت و توصیه‌ای در […]

ادامه مطلب …

(۷۲۱) حکم تحصیل در مدارس مختلط

(۷۲۱) سوال: من از سوریه هستم. تمام مدارسی که در استان ما وجود دارد، مدارس مختط هستند و دختران همه بی حجابند. امکان حرف نزدن با آنها هم وجود ندارد. چرا که در خلال کلاس‌های درس مجبور به این کار می‌شویم. سوالم این است: حکم شرع در این مورد چیست؟ جواب: بر تو واجب است […]

ادامه مطلب …

(۷۱۶) تعامل با استاد قائل به نظریه تکامل

(۷۱۶) سوال: من و همکلاسی‌ها از استادمان نزد شما شکایت می‌کنیم. هر وقت سر کلاس آمد، می‌گوید: سلام بر میمون‌ها. وقتی اعتراض می‌کنیم، به فروید استدلال می‌کند و می‌گوید: اصل من و شما از میمون است و نمی‌توان از اصل خود فرار کرد. با این استاد چطور برخورد کنیم؟ البته او بسیار مغرور است و […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه