(۴۷۱) حكم هدیه دادن به یکدیگر در مناسبت‌هایی مانند روز تولد

(۴۷۱) سوال: حكم هدیه دادن به یکدیگر میان آشنایان و دوستان در مناسبت‌هایی مانند روز تولد یا سالگرد ازدواج چیست؟

جواب:

متوجه نشدم که آیا منظور از جشن روز تولد، همان جشن نصرانی‌ها است یا جشن میلاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که برخی به مناسبت تولد ایشان برپا می‌کنند؟ اگر منظورش جشن تولد نصاری باشد، هدیه دادن و جشن گرفتن در این روزها با اعتقاد به این‌ که روزهای شادی و سرور است تا با مشرکان در اعیادشان شرکت کرده باشند، جایز نیست چنان که ابن القیم رَحِمَهُ‌الله و دیگر علما اجماع و اتفاق مسلمانان را در این باره نقل کرده‌اند. هدیه دادن به مناسبت جشن تولد یک فرد به مسلمان و نصرانی جایز نیست زیرا به معنای رضایت از آن اعتقاد و دین شرک‌آلود و کفرآمیز است و مسلمان با ارتکاب آن در معرض خطر بزرگی قرار می‌گیرد.

اما اگر منظور از عید میلاد، همان عید میلاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است که برخی آن را بدعت‌گزاری کرده‌اند، هدیه دادن در آن روز، همان حکم عید گرفتن آن ‌را دارد و بنا بر دیدگاه صحیح علما، جشن گرفتن میلاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و تکرار آن در هر سال، مشروع نیست زیرا در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، خلفای راشدين و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم، تابعين و اتباع تابعين رَحِمَهُمُ‌الله وجود نداشته است. این کار نخستین بار در سال سیصد و شصت و یک هجری قمری انجام شد که سه دیدگاه در این باره وجود دارد: موافقان، مخالفان و موافقان با قید و شرط.

موافقان می‌گویند: این جشن بیان‌گر شادی ما نسبت به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و بزرگداشت ایشان است، تا نصارى نگویند: “مسلمانان برای پیامبرشان جشن نمی‌گیرند و به او اهمیت نمی‌دهند. ” چنان که شيخ الإسلام ابن تيميه رَحِمَهُ‌الله در كتاب اقتضاء الصراط المستقيم به این دیدگاه اشاره می‌کند؛ بنابراین خوب دانستن آن برای دفع سرزنش غیر مسلمانان از امت اسلامی است. برخی نیز چنین استدلال کرده‌اند که این جشن، تنها برای صلوات فرستادن بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، تعریف از وی و زنده نگه داشتن یاد ایشان برگزار می‌شود که این امر به طور عموم، پسندیده است و آن چه به طور عموم، مطلوب است مانعی برای انجام آن در مناسبتش نیست.

مخالفان و کسانی که شبهات موافقان را باطل می‌کنند، می‌گویند: تردیدی نیست که محبت به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر ما واجب است. همچنین واجب است محبت ایشان را بر محبت خود، فرزندان، والدین و تمام مردم مقدم کنیم. همچنین واجب است تعظيم و بزرگداشتی که شایسته‌ی او است را به جای آوریم؛ اما محبت، اقتضا می‌کند از راه محبوب به بیراهه خارج نشویم. تعظيم و بزرگداشت نیز اقتضا می‌کند که بر محبوب پیش‌دستی نکرده و در رفتار با او از بی‌ادبی بپرهیزیم؛ بلکه پایبند شریعتی باشیم که او برایمان تشریع نموده است و چیزی که در دینش نیست را به آن اضافه نکنیم.

تردیدی نیست کسی که به مناسبت میلاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جشن برپا می‌کند، هدفش تقرب و نزدیکی به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و تقرب به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز عبادت است؛ مشروعیت یک عبادت نیز باید با دليل شرعي اثبات شود؛ زیرا اصل در عبادات، منع و عدم مشروعیت آن است مگر این ‌که با دلیل اثبات شود. ادعای برگزاری این جشن برای زنده کردن یاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، بزرگداشت ایشان و دفع سرزنش از دشمنان، پذیرفته نیست؛ زیرا ذكر و یاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در قلب هر مؤمن، هنگام هر عبادتی که انجام می‌دهد، وجود دارد زیرا عبادت باید با اخلاص برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پیروی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام شود لذا هر عبادت‌گزاری که می‌خواهد عبادتش پذیرفته شود، در ضمن عبادتی که برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام می‌دهد، ذكر و یاد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در قلبش زنده است زیرا احساس می‌کند که او از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیروی می‌کند.

همچنین یاد کردن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به شکلی که در شرع، مشروع نباشد، پسندیده نیست و چیزی که دین برای یاد کردن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مشروع نموده است، مسلمان را از هر روش دیگری بی‌نیاز می‌کند؛ مسلمانان در هر روز، پنج مرتبه نام رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را بر مکان‌هایی بلند، هنگام هر نماز و در هر نماز، اعلان می‌کنند لذا الحمدلله مسلمانان هرگز و در هیچ شب و روزی از یاد و نام رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم غافل نشده‌اند و نخواهند شد و به نوآوری و بدعتی که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وجود نداشته، نیازی ندارند.

موافقان با قید و شرط می‌گویند: اگر در جشن میلاد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فقط به بیان سیرت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، شمایل، ویژگی‌ها و صلوات بر ایشان اکتفا شود، اشکالی ندارد؛ زیرا عبادتی است که جنس آن مشروع شده است و ایرادی ندارد که به زمان خاصی اختصاص داده شود؛ اما اگر این جشن با اموری که با موارد مذکور تناقض داشته باشد همراه شود، مانند: غلوّ و زیاده روی در حق رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، سرودن اشعار و قصایدی باشد که انسان را از اسلام خارج کرده و به شرک اکبر بکشاند یا با خرافاتی مانند کف زدن، سوت زدن و فریاد کشیدن همراه شود یا معتقد باشند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مجلس آنان حاضرمی‌شود و آنان برای احترام و تعظیمش، می‌ایستند و دیگر کارهای مخالف با شرع، حرام است.

بنا بر دیدگاه راجح، این جشن به طور مطلق نادرست و ناجایز است و تفاوتی ندارد که همراه با غلو و خرافات باشد یا نباشد و آن‌ چه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تشریع نموده است ما را از چیزهای دیگر بی‌نیاز می‌کند.

می‌گوییم: اگر در مورد انجام یک عمل، تردید وجود داشته باشد که آیا طاعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است یا بدعت است، سلامت و دوری از آن، در امان بودن است. تا زمانی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تو را به انجام آن امر و تکلیف ننموده است، الله را به خاطر عافیت و در امان بودن از آن شکر و سپاس بگو و از چیزی که شاید برایت زیان‌بار باشد، دوری کن زیرا هر کس از شبهات و چیزهایی که شک در مورد آن وجود دارد، دوری کند دین و آبرویش در امان است و کسی ‌که گرفتار کارهای مشکوک شود، سرانجام گرفتار حرام خواهد شد.

***

تعداد بازدید: 35

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل من جمهورية مصر العربية: ما حكم تبادل الهدايا بين الأقارب والأصدقاء في مناسبات أعياد الميلاد وعيد الزواج؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أما الشطر الأول من السؤال فلا أدري هل يريد بالأعياد أعياد الميلاد النصرانية، أم أنه يريد بأعياد الميلاد أعياد الميلاد النبوية، التي يفعلها من يفعلها في مناسبة مولد الرسول صلى الله عليه وسلم؟

فإن كان يريد الأول فالتهادي في هذه الأعياد والاحتفال بها، واعتقاد أنها أيام فرح وسرور، مشاركة للمشركين في أعيادهم، وهو محرم بالاتفاق، كما نقله ابن القيم رحمه الله وغيره، ولا يجوز بذل الهدايا لا للمسلمين ولا للنصارى في أعياد ميلادهم؛ لأن بذل ذلك رضًا بما هم عليه من الملة الشركية الكفرية، والإنسان فيها على خطر عظيم.

وأما إذا كان المراد بأعياد الميلاد أعياد ميلاد الرسول عليه الصلاة والسلام، التي ابتدعها من ابتدعها فالتهادي فيها حكمه حكم اتخاذها عيدا، واتخاذ أيام ميلاد الرسول -عليه الصلاة والسلام- عيدا الصحيح من الأقوال أنه غير مشروع؛ لأنه لم يحدث في عهد الرسول -عليه الصلاة والسلام-، ولا عهد الخلفاء الراشدين، ولا عهد الصحابة بعدهم، ولا عهد التابعين ولا عهد تابعي التابعين وأول ما حدث عام ثلاثمائة وواحد وستين من الهجرة، فصار الناس فيه ثلاثة أقسام قسم مؤيد، وقسم مفند، وقسم مفصل.

أما المؤيد فيقول: إن هذا من باب إظهار فرحنا برسول الله صلى الله عليه وسلم وتعظيمنا له، حتى لا يقول النصارى إن المسلمين لا يحتفلون بنبيهم، ولا يهتمون به كما أشار إلى ذلك شيخ الإسلام ابن تيمية الله رحمه الله في كتاب «اقتضاء الصراط المستقيم»، فيكون استحسان ذلك من باب دفع اللوم عن الأمة الإسلامية.

ومنهم من علل بأن هذا الاحتفال ليس إلا صلاة على رسول الله صلى الله عليه وسلم وثناء عليه، وإحياء لذكره، وهذا أمر مطلوب على وجه العموم، وما كان مطلوبًا على وجه العموم فلا مانع من أن نقوم به عند مناسبته.

وأما المفند له فيقول: إنه ما من شك في أن محبتنا لرسول الله صلى الله عليه وسلم واجبة، وأنه يجب علينا أن نقدم محبته على النفس والولد والوالد والناس أجمعين، وأنه يجب علينا أن نعظمه ما يستحق من التعظيم، ولكن المحبة تستلزم أن لا نتجاوز طريق المحبوب، والتعظيم يستلزم ألا نتقدم بين يديه، والا نسيء الأدب معه، بل نلتزم بما شرع لنا من الشرائع، ولا نحدث في دينه ما ليس منه.

ولا ريب أن الاحتفاء، أو الاحتفال بمولد الرسول -عليه الصلاة والسلام- فاعله إنما يقصد من ذلك التقرب إلى الله -عز وجل-، والتقرب إلى الله تعالى عبادة، والعبادة لا بد فيها من أن تثبت بدليل شرعي؛ لأن الأصل في العبادات المنع، إلا ما قام الدليل عليه، وادعاء أن هذا من باب إحياء ذكره وتعظيمه، ودفع اللوم عن المسلمين منقوض ومدفوع؛ بأن ذكر رسول الله صلى الله عليه وسلم على قلب كل مؤمن في كل عبادة يفعلها، فإن العبادة لا بد فيها من الإخلاص لله، والمتابعة لرسول الله صلى الله عليه وسلم وحينئذ فإن كل عابد يريد أن يحقق العبادة فسيكون ذكر رسول الله صلى الله عليه وسلم على قلبه عند فعل كل عبادة، من أجل أنه يشعر بأنه متبع لرسول الله صلى الله عليه وسلم فيها.

وأيضًا فإن ذكرى رسول الله صلى الله عليه وسلم بما لم يشرعه ليست بحميدة، وفي ذكراه بما شرعه ما يغني عن ذلك وأكثر، فالمسلمون يعلنون في كل يوم خمس مرات ذكر اسم الرسول صلى الله عليه وسلم على الأماكن العالية، وفي كل صلاة، وعند كل صلاة، فلم يغب ذكر رسول الله صلى الله عليه وسلم والله الحمد، عن المسلمين في كل وقت، لا في الليل، ولا في النهار، وهم في غنى عن هذا الأمر الذي أحدث، ولم يكن في عهده صلى الله عليه وسلم.

وأما المفصلون فقالوا: إن اقتصر الاحتفال بالمولد على مجرد قراءة سيرة النبي صلى الله عليه وسلم وذكر شمائله وصفاته ، والصلاة عليه صلى الله عليه وسلم له فهذا لا بأس به؛ لأنه عبادة شرع جنسها، ولا مانع من أن تخصص بوقت مناسب.

أما إذا كان في هذا الاحتفال ما يناقض ذلك من الغلو برسول الله صلى الله عليه وسلم وإنشاد القصائد التي قد تخرج الإنسان من الملة بالشرك الأكبر، أو بالخرافات التي يقوم بها من يحتفلون بهذا المولد؛ من الصفق والصراخ والزعيق، واعتقاد أن الرسول صلى الله عليه وسلم حض، ثم يقومون له -زعموا – تبجيلا وتعظيما، وما أشبه ذلك، فهذا حرام ولكن على القول الراجح تفنيد هذا الاحتفال مطلقا، سواء اشتمل على ما فيه الغلو والخرافات، أم لم يشتمل، وكفى بما شرعه النبي صلى الله عليه وسلم به غنية عما سواه.

ونحن نقول: إذا دار الأمر بين أن يكون فعلك هذا قربة أو بدعة فالسلامة أسلم، وما دام الله -عز وجل – لم يكلفك به، ولم يأمرك به، فاحمد الله على العافية، وجانب ما قد يكون ضررًا عليك، فمن اتقى الشبهات فقد استبرأ لدينه وعرضه، ومن وقع في الشبهات وقع في الحرام.