(۴۶۸) سوال: ما هر سال در سودان، شب اسراء و معراج را جشن می‌گیریم. آیا این جشن، پایه و اساسی در قرآن و سنت پاک رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دارد یا در زمان خلفای راشدین یا تابعین آن را انجام داده‌اند؟

جواب:

این جشن، هیچ پایه و اصلی از كتاب الله، سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و زمان خلفای راشدین رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ندارد بلکه اصل در قرآن و سنت، این بدعت را مردود می‌شمارد؛ زیرا کسانی که افرادی را برای خود بر می‌گزینند که شریعتی غیر از دين الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را برایشان ایجاد می‌کنند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ کردار آنان را منکر و ناپسند دانسته و آن را شرک می‌خواند، همان طور که می‌فرماید: {أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ} [الشوری: ۲۱]: (آیا شریکانی دارند که چیزهایی را در دین برایشان تشریع می‌کنند که الله اجازه‌ی آن‌ را نداده است؟) رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز چنین فرمود: «مَن عَمِلَ عَمَلاً لَيسَ عَلَيهِ أمرُنَا فَهُوَ رَدٌّ»: (هر کس عملی انجام دهد که در دستور و دین ما بر آن نیست، آن عمل وی مردود است). جشن شب معراج، فرمان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و  فرمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن نیست؛ همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امتش را هشدار داده و هر جمعه بر منبر می‌گفت: «أما بعد، فَإِنَّ خَيْرَ اَلْحَدِيثِ كِتَابُ اَللَّهِ وَ خَيْرَ اَلْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ وَ شَرَّ اَلْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ»^۱ : (بهترین سخن، کتاب الله است و بهترین هدایت، هدایت و راهنمایی محمد است؛ بدترین کارها، نوآوری‌ها است و هر بدعتی، گمراهی است) عبارت «كل بدعة» جمله‌ای عام و شامل است که معنای عموم را می‌رساند زیرا با «كل»: (هر، همه) شروع شده که از قوی‌ترین عبارت‌های تأکید بر عام بودن یک مطلب است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز هیچ بدعتی را استثنا نکرد و فرمود: هر بدعتی، گمراهی است.

جشن گرفتن شب معراج از بدعت‌هایی است که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و خلفای راشدين که ملزم به پیروی از آنان هستیم، وجود نداشته است؛ بنابراین بر مسلمانان واجب است از آن دوری کنند و به مغز و درون اهمیت بدهند و از تظاهر بپرهیزند. اگر قصد تعظیم و بزرگداشت حقیقی رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دارند، تعظیم او با پایبندی به شریعت وی و رعایت ادب با ایشان محقق می‌شود. رعایت ادب و پیروی کامل از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زمانی عملی می‌شود که مسلمان، پایبند شریعت او باشد و با چیزی که در شریعت محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تقرب نجوید.

بنابراین می‌گوییم: این جشن، یک بدعت است که دوری کردن و هشدار دادن دیگران از آن، واجب است. همچنین تاریخ رخداد شب معراج، اثبات نشده است و نزدیک‌ترین دیدگاه به صحت، این است که در ماه ربيع الأول بوده است که البته همین دیدگاه نیز قابل اعتماد نیست و چنان که امروزه بین مردم، مشهور است در ماه رجب نیست. بنابراین وقوع معراج در شب بیست و هفتم رجب از نظر تاریخی درست نیست همان طور که از نظر شرعی نیز صحیح نیست و شایسته است که می‌بایست انسان مؤمن، مبنای کارهایش را بر حقیقت‌ها قرار دهد، نه بر گمانه‌زنی و خیالات.

***

1. صحیح مسلم: كتاب صلاة المسافرين وقصرها، باب تخفيف الصلاة والخطبة، شماره (٨٦٧). ↩︎