(۴۷۴) سوال: در سرزمین ما بعضی آداب و رسوم وجود دارد که در مناسبت‌ها انجام داده می‌شود؛ مانند: تهیه‌ی کیک و بسکوییت در عید فطر، تهیه‌ی گوشت، میوه و نان در بیست و هفتم ماه رجب، تهیه‌ی شیرینی، آب نبات و… در نیمه‌ی شعبان و مراسم میلاد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، تهیه‌ی تخم مرغ، پرتقال و رطب در عید بهار و نوروز و تهیه‌ی گوشت، نان، سبزیجات و… در عاشورا؛ به نظر شما حکم شرع در این باره چیست؟

جواب:

بله، ابراز شادی در ایام عید فطر یا عید قربان که در حدود شرع باشد، ایرادی ندارد؛ مثل خوردن، نوشیدن و… ؛ از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز ثابت است که فرمود: «أيَّامُ التَّشريقِ أيَّامُ أَكْلٍ وشُربٍ وذِكْرٍ للَّهِ عزَّ وَجَلَّ»^۱ : (روزهای تشریق، روزهای خوردن، نوشیدن و ذکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است) منظور از ایام تشریق، سه روز بعد از عید قربان است. مردم در عید نیز قربانی انجام می‌دهند و از آن می‌خورند و از نعمت‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بهره‌مند می‌شوند. ابراز شادی و سرور در حد شرعی نیز در عيد، ایرادی ندارد؛ اما شادی و سرور در بیست و هفتم ماه رجب، نیمه‌ی شعبان و روز عاشورا، پایه و اساس شرعی ندارد، از آن نهی می‌شود و مسلمانی که به این مراسم دعوت شد، نباید در آن حضور یابد؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «إيَّاكُم وَمُحدَثَاتِ الأمُورِ، فَإنَّ كُلَّ مُحدَثَةٍ بِدعَةٌ، وَكُلُّ بِدعَةٍ ضَلاَلَةٌ»: (از نوآوری‌ها دوری کنید که هر نوآوری، بدعت است و هر بدعتی، گمراهی است).

شب بیست و هفتم ماه رجب که برخی ادعا می‌کنند معراج رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در آن شب بوده است، تعیین این شب از نظر تاریخی ثابت نیست؛ هر چیزی که ثابت نباشد نیز باطل است و هر آن چه مبنایش باطل باشد، باطل است. با فرض این ‌که معراج  در شب بیست و هفتم رجب بوده باشد نیز نوآوری آداب و رسوم خاص و شعائر عید یا چیزی از عبادت‌ها در آن شب، جایز نیست؛ زیرا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نشده است؛ وقتی از کسی‌ که به معراج برده شده و از یارانش که نزدیک‌ترین افراد به وی و کوشاترین افراد در عمل به سنتش و پیروی از شریعتش بودند ثابت نشده است، چگونه می‌تواند برای ما جایز باشد که چیزی را نوآوری و بدعت‌گزاری کنیم که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و یارانش وجود نداشته است؟

از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد تعظیم و زنده نگه داشتن شب نیمه‌ی شعبان نیز چیزی ثابت نشده است؛ اما برخی تابعين با نماز و ذکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ این شب را احیا می‌کردند، نه با خوردن، شادی و سرور و شعائر عید. درباره‌ی روزه‌ گرفتن روز عاشورا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سؤال شد و ایشان فرمود: «أَحْتَسِبُ عَلَى اللهِ أَنْ يُكَفِّرَ السنة الَّتِي قَبْلَهُ»^۲ : (از الله امید دارم که به سبب آن، گناهان یک سال قبلش را بیامرزد و کفاره کند) در این روز شعائر و کارهای خاص عید، جایز نیست و شعائر غم و اندوه نیز جایز نیست؛ ابراز شادی و غم و اندوه در این روز هر دو خلاف سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و از ایشان غیر از روزه گرفتن ثابت نیست، با این وجود که ایشان روزه گرفتن روز قبل و بعد آن را نیز سفارش نموده تا با یهود مخالفت کرده باشیم که فقط همان روز را روزه می‌گرفتند.

***