(۴۵۴) سوال: حکم کسی که مدیحه‌سرایی برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا صالحان را تجارت و راهی برای کسب درآمد قرار می‌دهد، چیست؟

جواب:

حرام است؛ همچنین باید دانست که مدیحه‌سرایی برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دو نوع است:

اول: مدحی که سزاوار پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد و در آن غلو و زیاده‌روی نشود؛ مدح رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به این شکل با ذکر اوصاف ستودنی و کامل وی در اخلاق و منش ایشان، ایرادی ندارد.

دوم: مدحی که درباره‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد و به حد غلو و زیاده‌روی برسد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم  از آن نهی نموده و فرموده است: «لا تطرُوني كما أطرتِ النَّصَارَى ابنَ مريمَ فَإنَّمَا أنَا عَبدٌ فَقُولُوا عبدُ اللهِ ورَسُولُه»^۱ : (در مدح من زیاده‌روی نکنید آن‌گونه که نصارا در مدح عیسی بن مریم غلو کردند. من فقط بنده هستم لذا بگویید: بنده و فرستاده‌ی الله است).

بنابراین مدح پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با چنین اوصاف و عبارت‌هایی حرام است؛ عبارت‌هایی مانند: غياث المستغيثين (یاور کمک‌خواهان)، مجيب دعوة المضطرين (اجابت‌گر دعای درماندگان)، مالك الدنيا والآخرة (مالک دنیا و آخرت)، يعلم الغيب (غیب را می‌داند) یا مدحی مانند چیزی که بوصيري می‌گوید:

یا أکرمَ الرُسُلِ ما لی من ألوذُ بِهِ              سِواکَ عند حلولِ الحادثِ العِمَمِ

ای بزرگوارترین و بهترین فرستاده! جز تو کسی را ندارم که به هنگام نزول حوادث فراگیر و بسیار بزرگ به او پناه ببرم.

فَإِنَّ مِنْ جُودِكَ الدُّنْيَا وَضَرَّتَهَا                           وَمِنْ عُلُومِكَ عِلْمُ اللَّوْحِ وَالقَلَمِ

همانا دنیا و آخرت از بخشش تو است و علم و آگاهی از لوح محفوظ و قلم از جمله دانش‌های تو است.

این مدیحه‌سرایی‌ها گاهی به حد شرک اکبر می‌رسد که شخص را از اسلام خارج می‌کند. بنابراین جایز نیست که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را تا حدّ غلو مدح کنند زیرا خود ایشان از این کار نهی نموده است.

کسب مال و درآمد با مدح جایز که به حدّ غلو نرسد، حرام است؛ زیرا مدح رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با ویژگی‌های ستودنی، اخلاق والا و منش راستین که سزاوار او باشد از جمله عبادت‌ها است که برای تقرب و نزدیکی به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام می‌شود و جایز نیست عبادت را راهی برای رسیدن به اهداف دنیوی قرار داد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لا يُبْخَسُونَ * أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [هود: ۱۵-۱۶]: (کسی ‌که زندگی دنیا و زینت آن ‌را بخواهد در همین دنیا پاداش اعمالشان را به طور کامل به آن‌ها می‌دهیم و از آن کاسته نمی‌شود. آن‌ها کسانی هستند که در آخرت چیزی جز آتش ندارند و هر چه در دنیا انجام داده‌اند، نابود شده و هر عملی که انجام می‌دادند، باطل است).

***

1. صحیح بخاری: كتاب أحاديث الأنبياء، باب قول الله: (وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ إِذا انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا) شماره (٣٤٤٥). ↩︎