(۲۴۹) تفاوت بین قضا و قدر

(۲۴۹) سوال: فرق بین قضا و قدر چیست؟

جواب:

قضا و قدر دو اسم مترادف هستند؛ هنگامی که جداگانه گفته شوند، به یک معنا هستند و اگر با هم ذکر شوند، قضا به معنای چیزی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حکم می‌‌نماید و قدر به معنای جیزی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در ازل نوشته است. باید دانست که قضا به دو قسمت تقسیم می‌شود:

اول: قضای دینی (شرعی): متعلق به اموری است که الله دوست دارد و از آن رضایت دارد؛ مانند: {وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا} [اسراء: ۲۳]: «پروردگارت واجب نموده که جز او را نپرستید و به پدر و مادر خوبی نمایید».

دوم: قضای تکوینی: متعلق به اموری است که الله مقدر نموده است، فرقی ندارد از آن رضایت داشته باشد یا خیر؛ مانند: {وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا} [اسراء: ۴]: «به بنی اسرائیل در کتاب، وحی کردیم که دو بار در زمین فساد و طغیان بزرگی خواهید کرد».

ایمان به قدر یکی از ارکان شش‌‌گانه‌ی ایمان است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در پاسخ به سؤال جبرئیل عَلَيْهِ‌السَّلَام در مورد ایمان فرمودند: «أن تُؤمِنَ بِاللهِ، وَ ملائکتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الیومِ الآخرِ و تُؤمنَ بِالقَدَرِ خَیرِه وَ شرِّه»: «ایمان یعنی ایمان داشته باشی به الله، فرشتگان، کتاب‌‌ها، پیامبران، روز آخرت و به قضا و قدر؛ خیر و شر آن». حقیقت ایمان به قدر همین است که: «أَن تُؤمِنُ بِأَن مَا أصَابَکَ لَم یَکُن لِیُخطِئَکَ وَ مَا أَخطَأَکَ لَم یَکُن لِیُصِیبَکَ»^۱: «این که ایمان داشته باشی که آنچه قرار است به تو برسد، به تو می‌‌رسد و به خطا نمی‌‌رود و آنچه قرار است به تو نرسد و به خطا برود به تو نمی‌‌رسد» لذا آنچه الله برای تو مقدر نموده ناگزیر باید رخ دهد؛ هر چند که اسبابی را به کار گیری و آنچه الله از تو دور نموده، ممکن نیست رخ‌‌ دهد؛ هر چند اسباب آن نیز موجود باشد و بدین خاطر است که مؤمنان می‌‌گویند: «اللهمّ لا مَانِعَ لِمَا أَعطَیتَ وَ لا مُعطِیَ لِمَا مَنَعتَ»^۲: «ای الله! هیچ مانعی در مقابل آنچه عطا نمودی وجود ندارد و هیچ عطا کننده‌‌ای در مقابل آنچه منع نمودی وجود ندارد».

***

[تخریج مسند أحمد(۳۵/۴۶۵، شماره ۲۱۵۸۹». و ابو داود: کتاب السنة، باب فی القدر، شماره(۴۶۹۹). و ابن ماجه فی المقدمة، باب فی القدر، شماره‌‌(۷۷».] ↩︎
[تخریج البخاری: کتاب الاذان، باب الذکر بعد الصلاة، شماره‌‌(۸۴۴). و مسلم: کتاب المساجد و مواضع الصلاة، باب استحباب الذکر بعد الصلاة و بیان صفته، شماره(۵۹۳».] ↩︎

تعداد بازدید: 50

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما الفرق بين القضاء والقدر؟

فأجاب -رحمه الله تعالى -: القضاء والقدر اسمان مترادفان إن تفرقا، أعني : أنهما إذا تفرقا فهما بمعنى واحد وإن اجتمعا فالقضاء معناه: ما يقضي به الله، أي يحكم بوقوعه والقدر معناه ما كتبه الله تعالى في الأزل. وليعلم أن القضاء ينقسم إلى قسمين:

۱ – قضاء شرعي : يتعلق بما أحبه الله ورضيه؛ مثل قوله تعالى: ﴿ وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَلِدَيْنِ إِحْسَنًا ﴾ [الإسراء: ٢٣].

٢- قضاء كوني: يتعلق بما قدره الله سواء كان مما يرضاه، أم مما لا يرضاه. ومنه قوله تعالى: ﴿ وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَاءِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَ عُلُوا كَبِيرًا ﴾ [الإسراء: 4].

والإيمان بالقدر أحد أركان الإيمان الستة التي بينها رسول الله صلى الله عليه وسلم حين سأله جبريل عن الإيمان فقال: «أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ، وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ»، فحقيقته: «أَنْ تُؤْمِنَ بِأَنْ مَا أَصَابَكَ لَّمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ، وَمَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ». فما قدره الله عليك لا بد أن يقع مهما عملت من الأسباب، وما دفع الله عنك لا يمكن أن يقع مهما كانت الأسباب. ولهذا كان المؤمنون يقولون: «اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لما أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لا مَنَعْتَ».