سه‌شنبه 7 جمادی‌الثانی 1448
۲۶ آبان ۱۴۰۵
17 نوامبر 2026

(۱۹۴) آیا عذاب قبر، خاص برای روح است یا بدن؟

(۱۹۴) سوال: آیا عذاب قبر، خاص روح است یا بدن؟

جواب:

عذاب قبر از طریق کتاب الله و سنت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است.

قرآن: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلَو تَرَى إِذِ ٱلظَّالِمُونَ فِی غَمَرَ⁠اتِ ٱلمَوتِ وَٱلمَلائِكَةُ بَاسِطُوا أَیدِیهِم أَخرِجُوا أَنفُسَكُمُ ٱلیَومَ تُجزَونَ عَذَابَ ٱلهُونِ بِمَا كُنتُم تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَیرَ ٱلحَقِّ وَكُنتُم عَن ءَایَـتِهِۦ تَستَكبِرُونَ} [أنعام: ۹۳]: «اگر ببینی ‌که ستم کاران در سختی‌های مرگ فرو رفته‌اند و فرشتگان دست‌ها را گشوده (و به آنان می‌گویند: ) جان‌هایتان را بیرون آورید! امروز عذاب خفت ‌باری در برابر آنچه ناحق بر الله می‌گفتید و نسبت به آیات او سرکشی کردید، می‌بینید». درباره‌ی آل فرعون نیز می‌فرماید: {ٱلنَّارُ یُعرَضُونَ عَلَیهَا غُدُوّا وَعَشِیّا وَیَومَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدخِلُوا ءَالَ فِرعَونَ أَشَدَّ ٱلعَذَابِ} [غافر ۴۶]: «آتش دوزخ است که هر صبح و شام بر آن عرضه می‌شوند و روزی‌که قیامت بر پا شود، (گفته می‌شود: ) آل فرعون را در سخت‌ترین عذاب وارد کنید» . احادیثی که عذاب قبر در آن یاد شده نیز زیاد است؛ از آن جمله حدیثی است که خواص و عوام مسلمانان، آن را می‌شناسند که همان سخن نمازگزار است:«أعوذ بالله من عذاب جهنم، و من عذاب القبر، و من فتنة المحيا و الممات، و من فتنة المسيح الدجال»۱: «از عذاب جهنم، عذاب قبر، فتنه‌ی زندگانی و مرگ و فتنه‌ی مسیح دجال به الله پناه می‌برم» عذاب قبر در اصل بر روح است که گاهی به بدن نیز متصل می‌شود؛ به‌ خصوص وقتی هنگام دفن، درباره‌ی پروردگار، دین و پیامبر می‌پرسند؛ زیرا روح به جسم بازگردانده می‌شود؛ اما بازگشت برزخی است که تعلق روح به بدن، مانند دنیا نیست. مرده در قبر، درباره‌ی پروردگار، دین و پیامبرش بازخواست می‌شود؛ اگر کافر یا منافق باشد، می‌گوید: هاه هاه نمی‌دانم، شنیدم مردم چیزی می‌گویند من نیز همان را گفتم. لذا با پُتکی آهنین زده می‌شود که بر اثر آن، فریادی سر می‌دهد که هر چیزی جز انسان، صدایش را می‌شنود و اگر انسان بشنود، بی‌هوش می‌شود.۲

***


  1. [مسلم: كتاب الطهارة، باب استحباب إطالة الغرة، رقم ٢٤٩] ↩︎
  2. [احمد (٢٨٧/٤)، ابوداود: كتاب السنة، باب في المسألة في القبر و عذاب القبر، رقم ٤٧٥٣]. ↩︎

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل عذاب القبر يختص بالروح أم بالبدن؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: عذاب القبر ثابت بكتاب الله وسنة رسوله.

أما في كتاب الله فقد قال الله تعالى: ﴿ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الموتِ وَالْمَلَيْكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنتُمْ عَنْ ءَايَتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ ﴾ [الأنعام: ٩٣]، وفي قوله تعالى في آل فرعون و النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيَّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ ﴾ [غافر : ٤٦].

وأما الأحاديث التي فيها عذاب القبر فهي كثيرة، ومنها الحديث الذي يعرفه الخاص والعام من المسلمين وهو قول المصلى: «أعوذ بالله من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحيا والممات، ومن فتنة المسيح الدجال»، وعذاب القبر في الأصل على الروح، وربما يتصل بالبدن أحيانًا، ولا سيما حين سؤال الإنسان عن ربه ودينه ونبيه حين دفنه، فإن روحه تعاد إلى جسده، لكنها إعادة برزخية لا تتعلق بالبدن تعلقها به في الدنيا، ويُسْأَل الميت عن ربه ونبيه ودينه، فإذا كان كافرًا أو منافقًا قال هاه هاه لا أدري، سمعت الناس يقولون شيئًا فقلته فيضرب بمرزبة من حديد، فيصيح صيحة يسمعها كل شيء إلا الإنسان، ولو سمعها الإنسان لصعق.

مطالب مرتبط:

(۲۳۱) آیا مرتکب شرک اصغر جاودانه در دوزخ می‌ماند؟

خیر؛ زیرا شرک اصغر موجب خروج از اسلام نمی‌شود و آنچه انسان را در دوزخ جاودان می‌کند، -پناه بر الله- شرک اکبر است...

ادامه مطلب …

(۲۳۶) آيا زن و شوهری که از صالحان باشند هرگاه وفات کنند و وارد بهشت شوند در بهشت هم زن و شوهر خواهند بود؟

بله، همین ‌طور است؛ وقتی زن و شوهر از اهل بهشت باشند و از دنیا بروند آن زن همسر آن مرد باقی می‌ماند....

ادامه مطلب …

(۱۸۲) مسیح دجال کیست؟

مسیح دجال در آخر الزمان ظاهر می‌شود و ادعای ربوبیت می‌کند. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز نشانه‌هایی به وی می‌دهد که سبب فتنه می‌شود تا آزمون و امتحانی از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد.....

ادامه مطلب …

(۱۹۸) زندگانی برزخی چیست؟

عقیده‌ی آنان درباره‌ی زندگانی برزخی همان دلایلی است که در قرآن و سنت آمده که دلالت می‌دهد هر انسان با توجه به وضعیتش، از عذاب یا نعمت قبر برخوردار می‌شود....

ادامه مطلب …

(۲۶۹) آیا آیات قرآنی خاصی برای رقیه‌ کردن شخص مبتلا به چشم ‌زخم وجود دارد؟

در این مورد چیزی نمی‌دانم اما همان‌ طور که بیان شد، آية الكرسی پیشگیری و حفاطت می‌کند....

ادامه مطلب …

(۲۲۲) آیا کودکانی که از دنیا می‌روند، در قیامت برای والدین خود شفاعت می‌کنند؟

اگر کودکان فرد مسلمان وفات کنند و او به امید پاداش صبر کند آن‌ها برایش حجاب و مانعی در برابر آتش جهنم می‌شوند و به وسیله‌ی آن‌ها وارد بهشت می‌شود...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه