(۱۹۷) اعتقاد اهل سنت و جماعت درباره‌ی زندگانی برزخی

(۱۹۶) سوال: اعتقاد اهل سنت و جماعت درباره‌ی زندگانی برزخی چیست؟

جواب:

دیدگاه اهل سنت و جماعت درباره‌ی زندگانی برزخی این است که هرگاه انسان دفن شود و همراهانش به وی پشت کنند، دو فرشته نزدش می‌آیند، او را می‌نشانند و از سه چیز از او می‌پرسند: پروردگارت کیست؟ دینت چیست؟ پیامبرت کیست؟ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ افراد با ایمان را با سخن ثابت در زندگانی دنیا و آخرت ثابت قدم نگه می‌دارد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ما و برادران مسلمان ما را از آنان قرار دهد. مؤمن می‌گوید: پروردگارم الله، دینم اسلام و پیامبرم محمد است اما منافق می‌گوید: ‌ها، ‌ها، نمی‌دانم؛ شنیدم مردم چیزی می‌گویند من نیز همان را گفتم. سپس مؤمن در قبرش نعمت می‌یابد و منافق در قبرش عذاب می‌کشد. عذاب در اصل برای روح است لذا شخص عذاب را احساس می‌کند حتی اگر بدنش تکه تکه شده باشد و حیوانات درنده آن را دریده باشند. همچنین چه بسا روح به بدن متصل شود و عذاب برای روح و بدن باشد.

همه‌ی مسائل آخرت، جزو امور غیبی هستند که فقط از طریق وحی بر آن اطلاع می‌یابیم؛ بنابراین شایسته نیست در سؤال از آن تعمّق کنیم چون به دری بسته خواهیم رسید و راهی برای شناخت جزئیات آن غیر از قرآن و سنت برایمان وجود ندارد. در صحیحین از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از کنار دو قبر عبور نمود و فرمود: «انهما ليعذبان، و ما يعذبان في كبير»^۱ : «آن دو در حال عذاب هستند و سبب عذابشان چیز بزرگی نیست» یعنی: عذاب دیدن آنان به خاطر کاری که بر آنان سخت باشد، نیست؛ بلکه کار آسانی است. «بلى، كان أحدهما لا يستتر من بوله و كان الآخر يمشي بالنميمة» : (بله، یکی از آنان خودش را از ادرار پاک نمی‌کرد و دیگری سخن چینی می‌کرد» یعنی با نقل سخن مردم، بین آنان فساد و تفرقه ایجاد می‌کرد. دستور داد شاخه‌‌ای تازه از درخت نخل بیاورند؛ آن را دو نیم کرد و بر هر قبر یکی قرار داد. گفتند: ‌ای رسول الله! چرا این کار را انجام دادی؟ فرمود: «لعله يخفف عنهما ما لم ييبسا» : «امید است تا وقتی خشک نشده، عذابشان کم‌تر شود» در این حدیث دلیل واضحی بر ثبوت عذاب قبر وجود دارد که این عذاب، گاهی قطع و گاهی کم می‌شود.

برخی علما رَحِمَهُمُ‌الله از این حدیث برداشت نموده‌اند که شایسته است شاخه‌ی نخلی بر قبر گذاشته شود؛ همان ‌گونه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با این ‌دو قبر انجام داد. اما این برداشت، بسیار ضعیف است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یک یا دو شاخه را داخل هر کدام از قبرها قرار نداد؛ بلکه آن را روی دو قبری که در حال عذاب بود گذاشت. لذا قرار دادن شاخه‌ی درخت بر قبر، موجب بد گمانی به صاحب قبر می‌شود که الان در حال عذاب است، همچنین این کار، بدعت است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هرگاه کاری را بنا به دلیلی انجام دهد، به معنای عام بودن آن نیست بلکه فقط با همان دلیل و در همان شرایط خاص، انجام می‌شود. همچنین این سبب، امر معلومی نیست؛ یعنی نمی‌دانیم فرد مدفون، عذاب داده می‌شود که برایش شاخه بگذاریم بلکه عذاب قبر، امری مجهول است لذا از گذاشتن گل، شاخه یا شاخه‌ی نخل بر قبر، نهی شده است زیرا همه‌ی این‌ها بدعت است و اگر هدف، کاهش عذاب باشد این سوء ظن به صاحب قبر است.

***

[بخاري: كتاب الوضوء، باب من الكبائر أن لا يستتر من بوله، رقم ٢١٦ / مسلم: كتاب الطهارة، باب الدليل على نجاسة البول و وجوب الاستبراء منه، رقم ٢٩٢] ↩︎

تعداد بازدید: 53

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما هو اعتقاد أهل السنة والجماعة في الحياة البرزخية؟

فأجاب رحمه الله تعالى: مذهب أهل السنة والجماعة في الحياة البرزخية أن الإنسان إذا دفن وتولى عنه أصحابه أتاه ملكان فأجلساه، وسألاه عن ثلاثة أشياء: من ربك؟ وما دينك؟ ومن نبيك؟ فيثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة جعلنا الله وإخواننا المسلمين منهم فيقول المؤمن ربي الله وديني الإسلام ونبيي محمد. و أما المنافق فإنه يقول: ها ها لا أدري، سمعت الناس يقولون شيئًا فقلته. ثم يبقى المؤمن منعها في قبره، والمنافق معذبا في قبره.

والعذاب يكون في الأصل على الروح، ولهذا يحس بالعذاب ولو تمزق بدنه وأكلته السباع، وربما تتصل الروح بالبدن ويكون العذاب على الروح والبدن جميعا.

و مسائل الآخرة كلها أمور غيب لا نطلع على شيء منها إلا عن طريق الوحي، ولهذا لا ينبغي لنا أن نتعمق في السؤال عنها، لأننا سنصل إلى باب مسدود، ولن نصل إلى شيء من التفاصيل إلا عن طريق الكتاب والسنة.

وقد ثبت في الصحيحين عن عبد الله بن عباس رضي الله عنهما أن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- مر بقبرين فقال: «إنهما ليعذبان، وما يعذبان في كبير» يعني: أنهما لا يعذبان في أمر شاق عليهما، بل هو أمر سهل، «بلى، كان أحدهما لا يستتر من بوله وكان الآخر يمشي بالنميمة» يعني: بنقل الكلام كلام الناس بعضهم في بعض، ليفسد بينهم ويفرق بينهم. فأمر بجريدة

رطبة فشقها نصفين، فجعل على كل قبر واحدة، فقالوا: لم صنعت هذا يا رسول الله؟ قال: «لعله يخفف عنهما ما لم ييبسا» ففي هذا الحديث دليل واضح على ثبوت عذاب القبر، وأنه قد ينقطع وقد يخفف.

أخذ بعض أهل العلم -رحمهم الله – من هذا أنه ينبغي أن يوضع على القبر جريدة رطبة، كما فعل النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- بهذين القبرين، لكن هذا مأخذ ضعيف جدا، لأن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- ما كان يضع الجريدتين أو الجريدة الواحدة في كل من قبر، لكن وَضَعها على هذين القبرين اللذين يعذبان فوضع شيء من هذا على القبر يبرهن على إساءة الظن بصاحب القبر، وأنه الآن يعذب، وثم هو بدعة، لأن النبي صلى الله عليه وسلم إذا فعل شيئًا لسبب فإنه لا يقتضي أن يكون عاما في كل شيء، بل فيما ثبت في هذا السبب، ثم هذا السبب ليس أمرًا معلوما، بحيث نعلم أن هذا الرجل يعذب في قبره فنضع له الجريدة، بل هو مجهول، وهو عذاب القبر، فلهذا ينهى أن يوضع على القبر شيء من الزهور أو شيء من الأغصان أو شيء من الجريد، لأن ذلك كله من البدع، ومتى قصد به التخفيف من العذاب عن هذا القبر صار إساءة ظن بصاحبه.