جمعه 14 ذیقعده 1447
۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
1 می 2026

رساله‌ای در باب فرق میان حکم عکس‌های ضروری و غیر ضروری

رساله

بسم الله الرحمن الرحیم

از: محمد بن صالح عثیمین

به: برادر بزرگوار، شیخ ….. حفظه الله تعالی و جعله من عباده الصالحین، و أولیائه المتقین، و حزبه المفلحین. آمین.

و بعد…

نامه‌تان که متضمن سلام و نصیحت بود به من رسید. علیکم السلام و رحمة الله وبرکاته. الله به خاطر نصیحت کاملتان به شما از جانب من جزای خیر دهد و از الله می‌خواهم نصیحتتان برایم نافع باشد.

شکی نیست روشی که شما در نصیحت پیموده‌اید، بهترین روش تناصح بین برادران است. زیرا انسان محل خطا و فراموشی است، و مومن آینه‌ی برادرش است، و هیچ کس ایمان ندارد تا وقتی که آنچه را برای خود دوست می‌دارد، برای برادرش نیز دوست بدارد.

نصیحتتان با عبارات نصیحت آمیز و دعاهای صادقانه‌ای که در آن بود، بر من تاثیر زیادی گذاشت. از الله می‌خواهم که آنها را قبول کرده و برای شما نیز همانند آن را بنویسد.

اما موضوعی که در مورد تکرار جوابم در مورد اباحت تصویری که دوربین گرفته شده، به آن اشاره فرموده بودید: می‌گویم: من به هیچ وجه عکس گرفتن – منظور عکس چیزی است مثل انسان یا غیره که دارای روح است – جز برای ضرورت یا نیاز، مباح ندانسته‌ام. مثل: عکس روی کارت شناسایی و گواهی‌نامه و اثبات حقایق و غیره…

اما گرفتن عکس برای تعظیم و یادگاری و یا برای لذت بردن از تماشای آن یا لذت جویی از آن؛ به هیچ وجه چنین عکسی را مباح نمی‌دانم. چه این تصویر، مجسمه باشد یا نقش و نگار، و فرقی نمی ‌کند که کار دست باشد یا دوربین. زیرا حدیث رسول الله صلی الله علیه که می‌فرماید: «ملائکه به خانه‌ای که در آن تصویر باشد، داخل نمی‌شوند» عام است، و هنوز نیز به همین فتوا می‌دهم و کسانی را که عکس یادگاری دارند، دستور می‌دهم آنها را از بین ببرند، و اگر تصویر متعلق به کسی باشد که از دنیا رفته، برای از بین بردنش بیشتر سخت گیری می‌کنم.

اما تصویر جاندارانی مثل انسان یا حیوان، شکی نیست که حرام و از گناهان کبیره هستند. زیرا ثابت است که فاعل چنین کاری از زبان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم لعنت شده است. حرمت این کار آشکار است، خصوصا زمانی که مجسمه بوده و یا به وسیله‌ی دست کشیده شده باشد. اما وقتی که دستگاه فوری باشد که عکس می‌گیرد و انسان هیچ دستی در آن برای کشیدن صورت یا جسم و امثال آن ندارد؛ اگر برای یادگاری و اغراض دیگری مثل این باشد که عکس گرفتن را مباح نمی‌کنند، در این صورت گرفتن آن به وسیله ‌دوربین، از باب تحریم وسایل، حرام است. اما اگر عکس برای ضرورت یا حاجت باشد، اشکالی ندارد.

این خلاصه‌ی رأی من در این مساله است. اگر صواب باشد، از جانب الله است و اوست که بر من منت دارد، و اگر خطا باشد، از من و به خاطر کوتاهی من است، و از الله می‌خواهم مرا به خاطر آن ببخشد، و به آنچه صواب است، مرا هدایت نماید. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

رسالة

بسم الله الرحمن الرحيم

من محمد الصالح العثيمين إلى أخيه المكرم الشيخ . . . . . حَفِظَهُ‌الله – تعالى – ، وجعله من عباده الصالحين، وأوليائه المؤمنين المتقين ، وحزبه المفلحين ، آمين.

وبعد فقد وصلني كتابكم الذي تضمن السلام والنصيحة ، فعليكم السلام، ورحمة الله وبركاته، وجزاكم الله عني على نصيحتكم البالغة التي أسأل الله- تعالى – أن ينفعني بها.

ولا ريب أن الطريقة التي سلكتموها في النصيحة هي الطريقة المثلى للتناصح بين الإخوان ، فإن الإنسان محل الخطأ والنسيان ، والمؤمن مرآة أخيه ، ولا يؤمن أحد حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه.

ولقد بلغت نصيحتكم مني مبلغاً كبيراً بما تضمنته من العبارات الواعظة والدعوات الصادقة ، أسأل الله أن يتقبلها ، وأن يكتب لكم مثلها.

وما أشرتم إليه- حفظكم الله- من تكرر جوابي على إباحة الصورة المأخوذة بالآلة : فإني أفيد أخي أنني لم أبح اتخاذ الصورة – والمراد صورة ما فيه روح من إنسان أو غيره – إلا ما دعت الضرورة أو الحاجة إليه ، كالتابعية ، والرخصة ، وإثبات الحقائق ونحوها.

وأما اتخاذ الصورة للتعظيم ، أو للذكرى، أو للتمتع بالنظر إليها ، أو التلذذ بها فإني لا أبيح ذلك ، سواء كان تمثالاً أو رقماً وسواء كان مرقوماً باليد أو بالآلة ، لعموم قول النبي ، ﷺ ، -: “لا تدخل الملائكة بيتاً فيه صورة ” . وما زلت أفتي بذلك وآمر من عنده صور للذكرى بإتلافها ، وأشدد كثيراً إذا كانت الصورة صورة ميت.

وأما تصوير ذوات الأرواح من إنسان أو غيره فلا ريب في تحريمه وأنه من كبائر الذنوب ، لثبوت لعن فاعله على لسان رسول الله ، ﷺ ، وهذا ظاهر فيما إذا كان تمثالاً – أي مجسماً – أو كان باليد ، أما إذا كان بالآلة الفورية التي تلتقط الصورة ولا يكون فيها أي عمل من الملتقط من تخطيط الوجه وتفصيل الجسم ونحوه ، فإن التقطت الصورة لأجل الذكرى ونحوها من الأغراض التي لا تبيح اتخاذ الصورة فإن التقاطها بالآلة محرم تحريم الوسائل ، وإن التقطت الصورة للضرورة أو الحاجة فلا بأس بذلك.

هذا خلاصة رأيي في هذه المسألة ، فإن كان صواباً فمن الله وهو المان به ، وإن كان خطأ فمن قصوري أو تقصيري ، وأسأل الله أن يعفو عني منه، وأن يهديني إلى الصواب ، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

مطالب مرتبط:

۳۱۶ – حکم ساختن مجسمه چیست؟

۳۱۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم ساختن مجسمه چیست؟ جواب دادند: حکم ساختن مجسمه؛ اگر مجسمه‌ی موجودات زنده باشد، حرام است. زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که چنین اشخاصی را لعنت فرموده‌اند، و همچنین از او ثابت است که فرموده‌اند: «الله عز و جل می‌فرماید: و چه کسی ظالم‌تر از آن […]

ادامه مطلب …

۳۴۲ – حکم عکس گرفتن با دستگاه فوتوگرافی فوری چیست؟

۳۴۲ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم گرفتن عکس با دستگاه فوتوگرافی فوری چیست؟ جواب دادند: عکس انداختن با دستگاه فوتوگرافیِ فوری که برای آن احتیاجی به استفاده از دست نیست، اشکالی ندارد؛ چون شامل تصویر نمی‌شود. اما این مساله باقی می‌ماند: هدف از گرفتن این عکس چیست؟ اگر هدف این است که انسان، […]

ادامه مطلب …

۳۲۸ – آیا تصاویری که در بازی‌های کودکان هستنند یا تصاویری که سایه ندارند، جایز است؟

۳۲۸ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا اینکه بعضی از علما، بازی‌های کودکان را جزو تصویر ندانسته‌اند، صحیح است؟ و آیا قول شیخ …. به جواز تصاویری که سایه ندارند، و بلکه فقط نقوشی به وسیله‌ی رنگ هستند، سخن درستی است؟ جواب دادند: مستثنی بودن بازی‌های کودکان از حکم تصویر، صحیح است. اما بازی‌های […]

ادامه مطلب …

۳۴۳ – حکم وجود تصویر در چیزهایی که از نیازهای ضروری مردم هستند، چیست؟

۳۴۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم وجود تصویر در چیزهایی که جزء نیازهای ضروری مردم هستند، چیست؟ جواب دادند: آنچه مردم امروزه به آن مبتلا شده‌اند که در بسیاری از نیازهای ضروریشان، تصویر وجود دارد، بر این هستم که اگر بشود آن را حذف کرد، بهتر است، و اگر نه، به اندازه‌ای حرج […]

ادامه مطلب …

۳۲۶ – حکم پوشیدن لباسی که در آن تصویر انسان یا حیوان وجود دارد

۳۲۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم پوشیدن لباسی که در آن تصویر انسان یا حیوان وجود دارد، چیست؟ جواب دادند: برای انسان جایز نیست لباسی بپوشد که در آن تصویر حیوان یا انسان وجود دارد. همچنین جایز نیست دستمالی که روی سرش می‌اندازد حاوی تصاویر انسان یا حیوان باشد. زیرا از رسول الله […]

ادامه مطلب …

۳۲۳ – حکم نقاشی برخی حیوانات توسط دانش آموزان به هدف تعلیم

۳۲۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: برخی دانش آموزان به هدف تعلیم و درس خواندن، نیاز دارند که عکس برخی حیوانات را بکشند. حکم این کار چیست؟ جواب دادند: کشیدن این حیوانات، جایز نیست. زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مصوّرین[۱] را لعنت کرده و فرموده: «شدیدترین عذاب در روز قیامت، برای مصوّرین است»، و این […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه