چهارشنبه 2 محرم 1448
۲۷ خرداد ۱۴۰۵
17 ژوئن 2026

رساله‌ای در باب فرق میان حکم عکس‌های ضروری و غیر ضروری

رساله

بسم الله الرحمن الرحیم

از: محمد بن صالح عثیمین

به: برادر بزرگوار، شیخ ….. حفظه الله تعالی و جعله من عباده الصالحین، و أولیائه المتقین، و حزبه المفلحین. آمین.

و بعد…

نامه‌تان که متضمن سلام و نصیحت بود به من رسید. علیکم السلام و رحمة الله وبرکاته. الله به خاطر نصیحت کاملتان به شما از جانب من جزای خیر دهد و از الله می‌خواهم نصیحتتان برایم نافع باشد.

شکی نیست روشی که شما در نصیحت پیموده‌اید، بهترین روش تناصح بین برادران است. زیرا انسان محل خطا و فراموشی است، و مومن آینه‌ی برادرش است، و هیچ کس ایمان ندارد تا وقتی که آنچه را برای خود دوست می‌دارد، برای برادرش نیز دوست بدارد.

نصیحتتان با عبارات نصیحت آمیز و دعاهای صادقانه‌ای که در آن بود، بر من تاثیر زیادی گذاشت. از الله می‌خواهم که آنها را قبول کرده و برای شما نیز همانند آن را بنویسد.

اما موضوعی که در مورد تکرار جوابم در مورد اباحت تصویری که دوربین گرفته شده، به آن اشاره فرموده بودید: می‌گویم: من به هیچ وجه عکس گرفتن – منظور عکس چیزی است مثل انسان یا غیره که دارای روح است – جز برای ضرورت یا نیاز، مباح ندانسته‌ام. مثل: عکس روی کارت شناسایی و گواهی‌نامه و اثبات حقایق و غیره…

اما گرفتن عکس برای تعظیم و یادگاری و یا برای لذت بردن از تماشای آن یا لذت جویی از آن؛ به هیچ وجه چنین عکسی را مباح نمی‌دانم. چه این تصویر، مجسمه باشد یا نقش و نگار، و فرقی نمی ‌کند که کار دست باشد یا دوربین. زیرا حدیث رسول الله صلی الله علیه که می‌فرماید: «ملائکه به خانه‌ای که در آن تصویر باشد، داخل نمی‌شوند» عام است، و هنوز نیز به همین فتوا می‌دهم و کسانی را که عکس یادگاری دارند، دستور می‌دهم آنها را از بین ببرند، و اگر تصویر متعلق به کسی باشد که از دنیا رفته، برای از بین بردنش بیشتر سخت گیری می‌کنم.

اما تصویر جاندارانی مثل انسان یا حیوان، شکی نیست که حرام و از گناهان کبیره هستند. زیرا ثابت است که فاعل چنین کاری از زبان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم لعنت شده است. حرمت این کار آشکار است، خصوصا زمانی که مجسمه بوده و یا به وسیله‌ی دست کشیده شده باشد. اما وقتی که دستگاه فوری باشد که عکس می‌گیرد و انسان هیچ دستی در آن برای کشیدن صورت یا جسم و امثال آن ندارد؛ اگر برای یادگاری و اغراض دیگری مثل این باشد که عکس گرفتن را مباح نمی‌کنند، در این صورت گرفتن آن به وسیله ‌دوربین، از باب تحریم وسایل، حرام است. اما اگر عکس برای ضرورت یا حاجت باشد، اشکالی ندارد.

این خلاصه‌ی رأی من در این مساله است. اگر صواب باشد، از جانب الله است و اوست که بر من منت دارد، و اگر خطا باشد، از من و به خاطر کوتاهی من است، و از الله می‌خواهم مرا به خاطر آن ببخشد، و به آنچه صواب است، مرا هدایت نماید. والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

رسالة

بسم الله الرحمن الرحيم

من محمد الصالح العثيمين إلى أخيه المكرم الشيخ . . . . . حَفِظَهُ‌الله – تعالى – ، وجعله من عباده الصالحين، وأوليائه المؤمنين المتقين ، وحزبه المفلحين ، آمين.

وبعد فقد وصلني كتابكم الذي تضمن السلام والنصيحة ، فعليكم السلام، ورحمة الله وبركاته، وجزاكم الله عني على نصيحتكم البالغة التي أسأل الله- تعالى – أن ينفعني بها.

ولا ريب أن الطريقة التي سلكتموها في النصيحة هي الطريقة المثلى للتناصح بين الإخوان ، فإن الإنسان محل الخطأ والنسيان ، والمؤمن مرآة أخيه ، ولا يؤمن أحد حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه.

ولقد بلغت نصيحتكم مني مبلغاً كبيراً بما تضمنته من العبارات الواعظة والدعوات الصادقة ، أسأل الله أن يتقبلها ، وأن يكتب لكم مثلها.

وما أشرتم إليه- حفظكم الله- من تكرر جوابي على إباحة الصورة المأخوذة بالآلة : فإني أفيد أخي أنني لم أبح اتخاذ الصورة – والمراد صورة ما فيه روح من إنسان أو غيره – إلا ما دعت الضرورة أو الحاجة إليه ، كالتابعية ، والرخصة ، وإثبات الحقائق ونحوها.

وأما اتخاذ الصورة للتعظيم ، أو للذكرى، أو للتمتع بالنظر إليها ، أو التلذذ بها فإني لا أبيح ذلك ، سواء كان تمثالاً أو رقماً وسواء كان مرقوماً باليد أو بالآلة ، لعموم قول النبي ، ﷺ ، -: “لا تدخل الملائكة بيتاً فيه صورة ” . وما زلت أفتي بذلك وآمر من عنده صور للذكرى بإتلافها ، وأشدد كثيراً إذا كانت الصورة صورة ميت.

وأما تصوير ذوات الأرواح من إنسان أو غيره فلا ريب في تحريمه وأنه من كبائر الذنوب ، لثبوت لعن فاعله على لسان رسول الله ، ﷺ ، وهذا ظاهر فيما إذا كان تمثالاً – أي مجسماً – أو كان باليد ، أما إذا كان بالآلة الفورية التي تلتقط الصورة ولا يكون فيها أي عمل من الملتقط من تخطيط الوجه وتفصيل الجسم ونحوه ، فإن التقطت الصورة لأجل الذكرى ونحوها من الأغراض التي لا تبيح اتخاذ الصورة فإن التقاطها بالآلة محرم تحريم الوسائل ، وإن التقطت الصورة للضرورة أو الحاجة فلا بأس بذلك.

هذا خلاصة رأيي في هذه المسألة ، فإن كان صواباً فمن الله وهو المان به ، وإن كان خطأ فمن قصوري أو تقصيري ، وأسأل الله أن يعفو عني منه، وأن يهديني إلى الصواب ، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

مطالب مرتبط:

۳۲۲ – آیا از میان انواع تصاویر فقط مجسمه حرام است؟

عرضه‌ی تصاویر بزرگ و کوچک در بازارها بسیار رايج شده، و این عکس‌ها یا متعلق به بازیگران جهانی هستند یا عکس انسان‌های مشهور است. این کار برای تبلیغ یک یا چند نوع کالا انجام می‌شود. وقتی به آنها گفته می‌شود این کار، منکر است، صاحبان مغازه‌ها می‌گویند که این عکس‌ها، مجسمه نیستند، و این یعنی حرام نیستند، و از آنجایی که دارای سایه نیستند، تقلید از خلقت الله به حساب نمی‌آیند. همچنین می‌گویند از فتوای شما در مجله‌ی «المسلمون» اطلاع یافته‌اند که مفادش این است که فقط مجسمه حرام است، و عکس، حرام نیست. از شما می‌خواهیم این مساله را برایمان توضیح دهید.

ادامه مطلب …

۳۳۹ – حکم ضبط کردن سخنرانی‌ها با دوربین

۳۳۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم ضبط کنفرانس‌ها و سخنرانی‌ها با دوربین‌های ویدیویی چیست؟ جواب دادند: نظرم این است که ضبط کردن کنفرانس‌ها و سخنرانی‌ها با دستگاه‌های ویدیویی و تلویزیونی، اگر نیاز به وجود آن وجود داشته باشد، اشکالی ندارد. به چند دلیل: اول: زیرا هر کس تامل کند، برایش واضح می‌شود که […]

ادامه مطلب …

۳۳۰ – درست کردن عروسک برای کودک یا خریدن آن؟

۳۳۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا فرقی بین این که بچه‌هایمان خودشان چنین اسباب بازی‌هایی درست کنند، و بین اینکه ما برای آنها درست کنیم یا برایشان بخریم، وجود دارد؟ جواب دادند: من بر این هستم که ساختن این عروسک‌ها به گونه‌ای که با خلفت الله مشابهت داشته باشند، حرام است. زیرا جزئی […]

ادامه مطلب …

۳۳۵ – عذاب مجسمه ساز شدیدتر است یا عذاب مشرک؟

۳۳۵. از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: چگونه بین این حدیث که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که می‌فرمایند: «شدیدترین عذاب روز قیامت برای کسانی است که در خلقت، شبیه آنچه الله خلق کرده، درست می‌کنند» و بین اینکه عذاب مشرک در قیامت از همه سخت‌تر است؟ جواب دادند: در جمع بین این دو مساله، چند وجه ذکر […]

ادامه مطلب …

۳۳۶ – حکم آویزان کردن عکس به دیوار چیست؟

۳۳۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم آویزان کردن عکس به دیوار چیست؟ جواب دادند: آویزان کردن تصاویر و به خصوص تصاویر بزرگ به دیوار، حرام است. حتی اگر جز قسمتی از جسم و سر باشد. قصد تعظیم چنین تصاویری در این حالت واضح است، و اصل شرک نیز همین غلوّ است. چنان که […]

ادامه مطلب …

۳۱۵ – حکم عکس که روی قوطی‌ها و مجلات و روزنامه‌ها و گواهی‌نامه‌های رانندگی و اسکناس‌ها

۳۱۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا برای از بین رفتن تحریم، محو کردن سرِ تصویر واجب است؟ یا اینکه آن را از نقاشی جدا کند؟ نیز، حکم عکسی که روی قوطی‌ها و مجلات و روزنامه‌ها و گواهی‌نامه‌های رانندگی و اسکناس‌ها وجود دارد، چیست؟ و آیا اینها مانع از دخول ملائکه به خانه می‌شوند؟ […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه