۱۳۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: معنی این فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چیست که می‌فرماید: «خواب دیدن مومن یکی از چهل و شش جزء نبوت است»؟ و چه کسی خوابش تصدیق می‌شود؟

جواب دادند: معنای این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم «خواب دیدن مومن، یکی از چهل و شش جزء نبوت است» این است که خواب مومن راست از آب در می‌آید، زیرا مثال‌هایی است که ملائکه آن را به خواب بیننده نشان می‌دهند، و ممکن است خبر از اتفاقی باشد که افتاده، یا اتفاقی باشد که خواهد افتاد و طبق خواب، اتفاق هم بیفتد، که این خواب را در صدق مدلولش، همانند وحی نبوت قرار می‌دهد، اگر چه با آن تفاوت دارد. به همین خاطر است که جزئی از چهل و شش جزء نبوت است، و تخصیص اجزای آن به چهل و شش جزء، از امور توقیفی است که حکمت آن مثل حکمت تعداد رکعت‌های نماز و تعداد نمازها، فهمیده نمی‌شود.

اما کسی که خوابش تصدیق می‌شود: شخص مومن راستگو است که خوابش نیز صالح باشد. اگر انسان در هنگام بیداری‌اش راستگو بوده و دارای ایمان و تقوا باشد، خوابى که می‌بیند غالبا راست است و به همین خاطر این حدیث در بعضی روایات به رویای صالحه مقید شده است. در صحیح مسلم از حدیث ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «کسی خوابش صادق‌تر است که راستگوتر باشد».

اما این نیز باید دانسته شود که آنچه انسان در خواب می‌بیند، سه نوع است:

نوع اول: خواب حق و صالح، و این همان است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن خبر داده که جزئی از چهل و شش جزء نبوت است، و غالبا اتفاق می‌افتد. اما احیانا همان طوری که انسان در خواب دیده، اتفاق می‌افتد، و احیانا نیز مثل ضرب المثل در خواب اتفاق می‌افتد. در خواب، مثالی زده می‌شود که مثل آن در بیداری اتفاق می‌افتد، اما کاملا شبیه آنچه در خواب دیده، اتفاق نمی‌افتد. مثل خوابی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قبل ازغزوه‌ی احد دید که شمشیرش دچار شکستگی شده و دید که گاوی ذبح می‌شود. تعبیر شکستی در شمشیر، شهادت حمزه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بود. زیرا قبیله‌ی انسان در دفاع از او و نیرومند کردنش و نصرت دادنش، همانند شمشیر هستند، و تعبیر گاوی که سرش بریده شد، شهادت اصحابى بود که در احد به شهادت رسیدند. زیرا خیر بسیاری در گاو وجود دارد، و همچنین صحابه نیز اهل علم و نفع رساندن به خلق و انجام اعمال صالح بودند.

نوع دوم: حلم: چیزی است که انسان از جریان‌هایی که در طول زندگی‌اش می‌افتد، در خواب مشاهده می‌کند. زیرا بسیاری از مردم چیزهایی را در خواب می‌بینند که در بیداری به آن فکر می‌کنند و در بیداری برایشان اتفاق افتاده، و این نوع خواب، هیچ حکمی ندارد.

نوع سوم: ترس از طرف شیطان. زیرا شیطان در خواب، چیزهایی را برای انسان به تصویر می‌کشد که انسان از آن به خاطر خود یا مال یا خانواده و یا جامعه‌اش می‌ترسد. چون شیطان دوست دارد حزن مومنین را ببیند، چنان که الله تعالی می‌فرماید: { إِنَّمَا النَّجْوَى مِنَ الشَّيْطَانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيْسَ بِضَارِّهِمْ شَيْئًا إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ}[۱]، یعنی: {یقینا نجوا کردن، از طرف شیطان است تا مومنان را محزون نماید، و (اینکار) ضرری به آنها نخواهد رساند مگر به إذن الله}. هر چیزی که باعث ناراحتی انسان در زندگی‌اش شده و صفای زندگی‌اش را مکدر کند، شیطان بر آن حریص است. چه این چیز در بیداری باشد یا در خواب. زیرا شیطان، چنان که الله تعالی می‌فرماید، دشمن است: { إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا}[۲]، یعنی: {همانا شیطان دشمن شماست، پس او را دشمن بگیرید}. این نوع از خواب دیدن: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ما را راهنمایی کرده تا از آن پرهیز کنیم. ایشان دستور داده که هر کس در خواب، چیزی دید که نامناسب است، از آن به الله پناه برد و سه بار به سمت چپ خود تف کند و بر پهلوی دیگرش بخوابد و درباه‌ی آنچه در خواب دیده، با هیچ کس حرفی نزند. هر وقت این امور را انجام داد، هر چه در خواب ببیند که باعث ناراحتی‌اش شود، هیچ ضرری به او نخواهد رساند. این مورد بسیار پیش می‌آید و زیاد در مورد آن سوال می‌شود. اما دوای آن، همان چیزی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بیان فرموده؛ چنان که در حدیث جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده: «وقتی کسی از شما خوابی دید که از آن ناراحت می‌شود، سه بار به سمت چپ خود تف کند، و سه بار از شیطان به الله پناه برد و از پهلویی که بر آن خوابیده، جابجا شود»، و چنان که در حدیث ابوسعید خدری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در بخاری آمده: «وقتی کسی از شما خوابی دید که ناراحتش می‌کند، این از شیطان است. پس از شر آن به الله پناه برد و در مورد آن با کسی سخن نگوید، که هیچ ضرری به او نمی‌رساند»، و چنان که در حدیث ابوقتاده در مسلم آمده که گفت: «من خوابی می‌دیدم که به خاطرش بد احوال می‌شدم، تا اینکه از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شنیدم که می‌فرماید: رویای نیکو از جانب الله است. پس هنگامی که یکی از شما خوابی دید که مورد پسندش بود، در مورد آن فقط با کسی صحبت کند که دوستش دارد، و اگر خواب بدی دید، سه بار در سمت چپ خود تف کند، و از شر شیطان و شر آن خواب به الله پناه برد، و در مورد آن با هیچ کس صحبت نکند، که در این صورت، هیچ ضرری به او نمی‌رسد»، و در حدیث ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «و اگر کسی از شما خواب بدی دید، برخاسته و نماز بخواند، و در مورد آن با هیچ کس صحبتی نکند». روایت مسلم.

بنا بر این رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کسی را که خواب بد می‌بیند، به چند چیز امر می‌کند:

۱ . سه بار تف به سمت چپ خود کند.

۲ . سه بار از شر شیطان به الله پناه برد.

۳ . از شر خوابی که دیده، به الله پناه برد.

۴ . از پهلویی که خوابیده به پهلوی دیگر بچرخد.

۵ . در مورد آن با هیچ کس صحبت نکند.

۶ . برخیزد و نماز بخواند.

[۱] – سوره مجادله، آیه «۱۰».

[۲] – سوره فاطر، آیه «۶».