۹۰ – تعبیر به تمثیل مقدم است یا تعبیر به تشبیه؟

۹۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: کدام یک اولی است؛ تعبیر به تمثیل یا تعبیر به تشبیه؟

جواب دادند: تعبیر به تمثیل بهتر از تعبیر به تشبیه است. به سه جهت:

اول: در قرآن نفی تمثیل آمده، در حالی که نفی تشبیه نیامده، و لفظی که تعبیر قرآنی است، بهتر از لفظی است که تعبیر انسانی باشد. الله تعالی می‌فرماید: {لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}[۱]، یعنی: {همانند او چیزی نیست}.

دوم: نفی تشبیه، علی الاطلاق صحیح نیست. زیرا هیچ دو موجودی وجود ندارند که بین آنها قدر مشترکی نباشد که در آن با یکدیگر متفق باشند، گر چه در حقیقتش شاید مختلف باشند. الله موجود است، و انسان نیز موجود است. الله، حیات دارد و انسان نیز حیات دارد. این اشتراک در اصل معنا، نوعی تشابه است. اما حقیقت این است که صفات خالق همانند صفات مخلوق نیست. حیات خالق مانند حیات مخلوق نیست. حیات مخلوق ناقص بوده و مسبوق به عدم و ملحوق به فناست، و همچنین در حد ذات خود نیز ناقص است؛ روزی سالم و روزی مریض است. روزی ناراحت و روزی مسرور است. همچنین حیاتش در همه‌ی صفاتش دچار نقص است. بینایی ناقص، و شنوایی ناقص، علم ناقص، قوّت ناقص هستند. بر خلاف حیات خالق عز و جل که از همه نظر کامل است.

سوم: برخی از اهل تعطیل به کسانی که صفات الهی را اثبات می‌کنند، مُشَبَّهه می‌گویند. وقتی گفتی: اثبات این صفات، بدون تشبیه است، آنها چنین می‌فهمند که منظور عدم اثبات صفت است، و به همین خاطر می‌گوییم: اینکه اینگونه تعبیر کرده و بگوییم: بدون تمثیل، اولی‌تر از این است که تعبیر کرده و بگوییم: بدون تشبیه.

[۱] – سوره شوری، آیه «۱۱».

تعداد بازدید: 29

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(90) وسئل: أيهما أولى التعبير بالتمثيل أم التعبير بالتشبيه؟

فأجاب قائلاً: التعبير بالتمثيل خير من التعبير بالتشبيه لوجوه ثلاثة:

الوجه الأول: أن نفي التمثيل هو الذي ورد في القرآن الكريم، ولم يرد في القرآن نفي التشبيه، واللفظ الذي هو التعبير القرآني خير من اللفظ الذي هو التعبير الإنساني قال الله تعالى: ( ليس كمثله شيء) (سورة الشورى، الآية ” 11 “).

الوجه الثاني: أن التشبيه لا يصح نفيه على الإطلاق لأنه ما من شيئين إلا وبينهما قدر مشترك اتفقا فيه وإن اختلفا في الحقيقة، فلله وجود وللإنسان وجود، ولله حياة وللإنسان حياة، وهذا الاشتراك في أصل المعنى – الحياة – نوع من التشابه، لكن الحقيقة أن صفات الخالق ليست كصفات المخلوق، فحياة الخالق ليست كحياة المخلوق، فحياة المخلوق ناقصة مسبوقة بعدم وملحوقة بفناء، وهي أيضاً ناقصة في حد ذاتها، يوم يكون طيباً، ويوم يكون مريضاً، ويوم يكون متكدراً، ويوم يكون مسروراً، وهي أيضاً حياة ناقصة في جميع الصفات، البصر ناقص، السمع ناقص ، العلم ناقص ، القوة ناقصة ، بخلاف حياة الخالق جل وعلا فإنها كاملة من كل وجه .

الوجه الثالث: أن بعض أهل التعطيل يسمون المثبتين للصفات مشبهة فإذا قلت: من غير تشبيه فهم هؤلاء أن المراد من غير إثبات صفة ولذلك نقول : إن التعبير بقولنا : من غير تمثيل أولى من التعبير بالتشبيه.