77 – از شیخ در مورد آن چیزهایی سوال شد که الله تعالی آنها را به خود اضافه می‌کند؛ مثل: وجه الله، و ید الله، و امثال آن؟

جواب دادند: انواع چیزهایی که الله تعالی به خود اضافه می‌کند، سه تا است:

اول: عینی که قائم به نفس خود است. اضافه‌ی آن از باب اضافه‌ی مخلوق به خالقش است، و این اضافه گاهی بر سبیل عموم می‌آید، مثل این فرموده‌ی الله تعالی: {إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ}[۱]، یعنی: {بدون شک زمین من وسیع است}، و یا به خاطر شرفی که دارد، بر سبیل خصوص است. مانند این فرموده‌ی او تعالی: {وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}[۲]، یعنی: {و خانه‌ام را برای طواف کنندگان و نماز خوانندگان و کسانی که رکوع و سجود می‌کنند، پاکیزه کن}، و این فرموده‌ی او تعالی: {نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا}[۳]، یعنی: {ماده شتر الله و آبشخورش را واگذارید}. این نوع، مخلوق است.

دوم: عینی که قائم به نفس نیست، بلکه قائم به غیر است. مثل این فرموده‌ی الله تعالی: {وَرُوحٌ مِنْهُ}[۴]، یعنی: {و روحی از جانب او}. اضافه‌ی این روح به الله، از باب اضافه‌ی مخلوق به خالق از روی تشریف است. این روح، از ارواحی است که الله تعالی آن را خلق کرده و جزئی از الله نیست. زیرا این روح در عیسی حلول کرده است، و این عینی منفصل از الله است. این نوع نیز، مخلوق است.

سوم: اینکه وصفی محض باشد که مضاف در آن، صفت الله باشد، و این نوع، غیر مخلوق است؛ زیرا همه‌ی صفات الله غیر مخلوق هستند. مثال آن: قدرت الله، و عزت الله است و در قرآن بسیار آمده است.

[۱] – سوره عنکبوت، آیه «۵۶».

[۲] – سوره حج، آیه «۲۶».

[۳] – سوره شمس، آیه «۱۳».

[۴] – سوره نساء، آیه «۱۷۱».